پل دوران روئل؛ بازار هنر دنیا را جابجا کرد/ ۱۲ هزار نقاشی امپرسیونیستی خرید وقتی همه مسخره میکردند/ می گفت هنرمند گرسنه، شاهکار خلق نمیکند/ بازارسازان هنر (۷)
همه بازارسازان هنر مدیون چراغی هستند که "پل دوران" روشن کرد؛ او در حالی که نقاشان نان برای خوردن نداشتند با خرید همه آثارشان هم ادامه زندگی شان را ممکن کرد هم زمینه خلق آثار را فراهم کرد؛ او در ۳۰ سال بین سالهای ۱۸۹۱ تا ۱۹۲۲ بیش از ۱۲ هزار اثر هنری خرید. بیش از ۱۰۰۰ اثر از کلود مونه، حدود ۱۵۰۰ اثر از رنوار، حدود ۸۰۰ اثر از کامی پیسارو، بیش از ۴۰۰ اثر از ادگار دگا، حدود ۴۰۰ اثر از آلفرد سیسلی و نزدیک به ۲۰۰ اثر از ادوار مانه.
ایران آرت: اگر از تاریخ بازار هنر تنها یک نفر را بتوان «پدر بازار هنر مدرن» نامید، بیتردید آن شخص پل دوران-روئل Paul Durand-Ruel است؛ گالریداری که نه فقط آثار هنرمندان را فروخت، بلکه مفهوم تازهای از بازار هنر را خلق کرد.
همه بازارسازان قهار دنیای هنر به شکلی وامدار مردی بودند که دههها پیش از آنان، قواعد این بازی را نوشته بود. او زمانی به سراغ هنرمندانی رفت که تقریباً هیچکس حاضر نبود آثارشان را حتی روی دیوار خانهاش نصب کند.
_ مردی که آینده را در مه لندن دید
سال ۱۸۷۰، جنگ فرانسه و پروس آغاز شد. بسیاری از هنرمندان فرانسوی برای فرار از جنگ به لندن پناه بردند.
در همان روزها، پل دوران-روئل نیز برای حفظ کسبوکارش راهی لندن شد.
در آنجا اتفاقی رخ داد که بعدها خودش بارها از آن به عنوان نقطه عطف زندگیاش یاد کرد.
او در لندن با (Claude Monet / کلود مونه) و (Camille Pissarro / کامی پیسارو) آشنا شد.
_نخستین ملاقات با مونه و پیسارو
سال: ۱۸۷۰
پل دوران-روئل: ۳۹ ساله (متولد ۱۸۳۱)
کلود مونه: ۳۰ ساله (متولد ۱۸۴۰)
کامی پیسارو: ۴۰ ساله (متولد ۱۸۳۰)
دوران-روئل بعدها نوشت:
«همان لحظه فهمیدم آینده نقاشی فرانسه در دستان این هنرمندان است.»
این جمله زمانی گفته شد که تقریباً هیچ مجموعهداری چنین اعتقادی نداشت.
_ خریدی که همه آن را دیوانگی میدانستند
در اوایل دهه ۱۸۷۰، آثار امپرسیونیستها نه در سالن رسمی پاریس پذیرفته میشد و نه بازار جدی داشت. منتقدان آنان را به «نقاشیهای ناتمام» متهم میکردند.
اما دوران-روئل برخلاف همه جریان بازار تصمیم گرفت تقریباً تمام سرمایه خود را صرف خرید آثار این هنرمندان کند. او فقط چند تابلو نخرید؛ بلکه طی سالهای بعد هزاران اثر از هنرمندان امپرسیونیست خرید و انبار کرد.
بسیاری از دوستانش به او هشدار دادند که این تصمیم به ورشکستگی منجر خواهد شد. راستش در آن لحظه اتفاقن چنین به نظر می رسید که حق هم با آنان بود...
_ بازارسازی یعنی خریدن زمانی که هیچ خریداری وجود ندارد
یکی از مهمترین تفاوتهای دوران-روئل با گالریداران همعصرش این بود که او منتظر مشتری نمیماند.
ابتدا آثار را خودش میخرید. بعد بازار را برای آنها میساخت.
_قرارداد نان و نقاشی
دوران-روئل خیلی زود فهمید هنرمند گرسنه، شاهکار خلق نمیکند.
به همین دلیل، برخلاف عرف زمان، به هنرمندان مورد اعتمادش مستمری پرداخت میکرد.
او آثار را پیشخرید میکرد، پول نقد در اختیارشان میگذاشت، اجاره خانه و هزینه زندگی برخی از آنان را تأمین میکرد و در مقابل، آثار آینده آنان را دریافت میکرد.
امروز این مدل، یکی از نخستین نمونههای حرفهای سرمایهگذاری بلندمدت در هنر محسوب میشود.
احتمالن تنها عکسی که کلود مونه و پل دوران روئل را در یک قاب نشان می دهد!
_ وقتی مونه نان نداشت/ مونه: بدون دوران ما امپرسیونیستها زنده نمیماندیم
یکی از مشهورترین اسناد تاریخ بازار هنر مربوط به کلود مونه است.
مونه در دهه ۱۸۷۰ بارها در نامههایش از ناتوانی در پرداخت اجاره خانه، خرید رنگ و حتی تهیه غذای خانوادهاش نوشته است.
در همین سالها، دوران-روئل بارها با خرید آثار او و پرداخت پیشپرداخت، مانع فروپاشی زندگی مالی این نقاش شد.
سالها بعد مونه اعترافی کرد که در تاریخ هنر ثبت است: "اگر دوران-روئل نبود، شاید ما همه از گرسنگی میمردیم.»
اما جمله کامل کلود مونه را بخوانید عمق اهمیت کار آقای دوران را درک خواهید کرد:
" بدون دوران-روئل، ما زنده نمیماندیم؛ همه ما، امپرسیونیستها. همه چیز را مدیون او هستیم. او بارها خطر ورشکستگی را به جان خرید تا از ما حمایت کند."
[[ این دو اثر شاهکارهای کلود مونه است که در اثر کمک ها و کنش مستقیم بازارسازی پل دوران روئل خلق شده است. اثری از سری معروف خرمن ها و نقاشی پایین از سری کلیسای جامع روآن
«خرمنها» ۱۸۹۰–۱۸۹۱ پل دوران-روئل در سال ۱۸۹۱ پانزده تابلو از مجموعه «خرمنها» را در گالری خود به نمایش گذاشت. نمایشگاه با استقبال کمسابقه مجموعهداران روبهرو شد و تقریباً همه آثار به فروش رسیدند. بسیاری از مورخان، این نمایشگاه را آغاز شهرت جهانی مونه و یکی از موفقترین نمایشگاههای تجاری تاریخ هنر میدانند.
«کلیسای جامع روآن» ۱۸۹۲–۱۸۹۴ مونه بیش از سی تابلو از نمای کلیسای جامع روآن را در نورها و ساعات مختلف روز خلق کرد. پل دوران-روئل در سال ۱۸۹۵ پنجاه اثر مونه، از جمله بیست تابلوی این مجموعه را در گالری خود به نمایش گذاشت. این نمایشگاه جایگاه مونه را بهعنوان یکی از بزرگترین هنرمندان زنده زمان خود تثبیت کرد.]]
_ نامه تاریخی مونه به پل دوران
امروز صدها نامه باقیمانده از مکاتبات مونه و دوران-روئل، یکی از غنیترین آرشیوهای روابط میان یک هنرمند و یک گالریدار در تاریخ هنر جهان را تشکیل میدهد.
این نامهها که از مهمترین اسناد تاریخ بازار هنر به شمار میروند و در آنها درباره قیمت آثار، پیشپرداختها، نمایشگاهها، مشکلات مالی، حملونقل تابلوها و برنامهریزی بازار گفتوگو شده است.
اینجا فقط یکی از مهم ترین نامه های مونه را بازنشر می کنیم:
فکامپ، ۲۳ مارس ۱۸۸۱
"چند روزی است برای نقاشی به کنار دریا آمدهام و سخت مشغول کارم. اما برای آنکه بتوانم مطالعاتی را که آغاز کردهام به پایان برسانم، با کمبود پول روبهرو هستم. از شما خواهش میکنم اگر ممکن است مبلغ ۶۰۰ یا ۷۰۰ فرانک در اختیارم بگذارید. این کمک به من امکان میدهد مدتی بیشتر اینجا بمانم و کارم را ادامه دهم."
سه روز بعد، مونه نامه دیگری برای دوران-روئل فرستاد و نوشت:
"نامه شما را دریافت کردم. از سخاوتتان سپاسگزارم... سخت مشغول کار هستم و امیدوارم بتوانم آثار خوبی برایتان بیاورم."
چرا این نامه اهمیت تاریخی دارد؟
این فقط یک درخواست وام نیست؛ بلکه سندی است که نشان میدهد مدل بازارسازی پل دوران-روئل چگونه عمل میکرد. او پیش از آنکه آثار فروخته شوند، سرمایه لازم را در اختیار هنرمند میگذاشت تا بدون دغدغه مالی کار کند.
جالب است که رابطه مونه_ دوران ، بیش از ۵۰ سال (از ۱۸۷۰ تا زمان درگذشت دوران-روئل در ۱۹۲۲) ادامه داشت، آنها عکس دو نفره نداشتند، مونه هرگز پرتره ای از دوران نکشید اما بین آنها صدها نامه ردوبدل شد که در تاریخ هنر فوق العاده مهم هستند.
_ بی میلی پاریس به امپرسیونیستها زمینه خلاقیت دوران
یکی از بزرگترین نوآوریهای دوران-روئل این بود که فهمید اگر بازار فرانسه حاضر به پذیرش امپرسیونیستها نیست، باید بازار دیگری ساخت.
این اندیشه بعدها او را به لندن و سپس آمریکا رساند؛ تصمیمی که نه فقط سرنوشت امپرسیونیستها، بلکه مسیر بازار جهانی هنر را برای همیشه تغییر داد.
_ سفری که مرکز بازار هنر جهان را تغییر داد
در دهه ۱۸۸۰، وضعیت مالی پل دوران-روئل بحرانی شده بود.
او هزاران اثر از امپرسیونیستها خریده بود، اما بازار فرانسه هنوز حاضر نبود آنها را بپذیرد.
دوران-روئل به این نتیجه رسید که مشکل از هنرمندان نیست؛ مشکل از بازار است.
بنابراین تصمیمی گرفت که تاریخ هنر را تغییر داد:
اگر پاریس این آثار را نمیخواهد، باید برای آنها بازاری تازه ساخت.
پرتره پل دوران که توسط پیر اوگوست رنوار خلق شده است
_ نمایشگاهی که امپرسیونیسم را جهانی کرد
در سال ۱۸۸۶، دوران-روئل نمایشگاهی بزرگ در انجمن هنر آمریکا (American Art Association) در نیویورک برگزار کرد.
در این نمایشگاه بیش از ۳۰۰ اثر از هنرمندان امپرسیونیست به نمایش درآمد؛ آثاری از:
کلود مونه (Claude Monet)
پیر-اوگوست رنوار (Pierre-Auguste Renoir)
کامی پیسارو (Camille Pissarro)
آلفرد سیسلی (Alfred Sisley)
ادگار دگا (Edgar Degas)
نکته هیجان انگیزی ست : دوران ۳۰۰ نقاشی را با کشتی به نیویورک و این نمایشگاه برد؛ از جمله: ۴۳ اثر از کلود مونه. ۳۵ اثر از پیر-اوگوست رنوار.
این نخستین بار بود که مخاطبان آمریکایی با چنین گسترهای از آثار امپرسیونیستها روبهرو میشدند. بسیاری از مورخان هنر، این نمایشگاه را آغاز موفقیت جهانی امپرسیونیسم میدانند.
[[ این دو اثر از معروف ترین آثار کامی پیسارو است از سری بلوار مون مارتر که به پیشنهاد و حمایت پل دوران-روئل شکل گرفت.
دوران روئل بخش عمده آثار این مجموعه را خرید. در گالری او به نمایش درآمد و نقش تعیینکنندهای در تثبیت جایگاه پیسارو در بازار هنر اروپا و آمریکا داشت
بلوار مونمارتر، هوای ابری صبح ۱۸۹۷ امروزه این تابلو در نگارخانه ملی ویکتوریا (National Gallery of Victoria) در ملبورن نگهداری میشود.
بلوار مونمارتر، صبح بهاری ۱۸۹۷ این شاهکار را دوران-روئل در ۲ ژوئن ۱۸۹۸ مستقیماً از پیسارو خرید. اثر در نمایشگاه گالری دوران-روئل به نمایش درآمد و بعدها به یکی از گرانترین آثار تاریخ پیسارو تبدیل شد. در سال ۲۰۱۴ این تابلو در حراج ساتبیز (Sotheby's) با قیمتی نزدیک به ۱۹٫۷ میلیون پوند فروخته شد. ]]
_ جابجایی بازار هنر جهان
نمایشگاه نیویورک فقط یک رویداد هنری نبود؛ آغاز شکلگیری بازاری تازه بود.
در واقع خلاقیت دوران به نوعی "بازار هنر جهان" را با خود جابهجا کرد.
جالب اینکه آمریکایی ها بر خلاف اروپایی های آن روزگار، عاشق امپرسیونیستها شدند
در همین سالها، خانواده ثروتمند هاومایر به مشتریان اصلی دوران-روئل تبدیل شدند.
لوئیزین هاومایر (Louisine Havemeyer) با راهنمایی مشاور هنری خود، آثار مونه، دگا و رنوار را خریداری کرد و یکی از بزرگترین مجموعههای امپرسیونیستی آمریکا را شکل داد.
سالها بعد، بخش بزرگی از این مجموعه به موزه هنر متروپولیتن (Metropolitan Museum of Art) اهدا شد.
پل دوران بعدها درباره این جابجایی بازار هنر گفت: " ورود ما به نیویورک، ما را از تمام دشواریهایی که سالها با آن دستوپنجه نرم میکردم، رهایی بخشید... موفقیت ما، موفقیت هنرمندانی بود که به آنان ایمان آورده بودم."
_ ورشکستگی؛ بهای ایمان به آینده
کمتر کسی میداند که دوران-روئل چندین بار تا آستانه ورشکستگی پیش رفت.
او برای خرید آثار امپرسیونیستها وام میگرفت، املاک خود را در رهن میگذاشت و گاهی حتی قادر به پرداخت بدهیهایش نبود.
اما هرگز حاضر نشد آثار هنرمندانی را که به آنها ایمان داشت، به قیمت پایین وارد بازار کند.
او اعتقاد داشت: «اگر امروز ارزان بفروشم، آینده هنرمند را نابود کردهام.» این نگاه، بعدها به یکی از اصول مدیریت بازار هنر تبدیل شد.
_ نوآوریهایی که بازار هنر را برای همیشه تغییر داد
پل دوران-روئل فقط یک فروشنده آثار هنری نبود؛ او قواعد تازهای برای بازار هنر نوشت:
خرید گسترده آثار یک هنرمند برای ایجاد ثبات در بازار.
پرداخت پیشپرداخت و مستمری به هنرمندان.
برگزاری نمایشگاههای انفرادی؛ در زمانی که نمایشگاههای گروهی رایجتر بودند.
ایجاد شبکهای بینالمللی میان پاریس، لندن و نیویورک.
معرفی مستقیم هنرمندان به مجموعهداران بزرگ.
کنترل عرضه آثار برای جلوگیری از سقوط قیمتها.
امروزه بسیاری از این روشها، اصول بدیهی بازار هنر به شمار میروند؛ اما در قرن نوزدهم، نوآوریهایی جسورانه بودند.
_بازارساز یا شریک سرنوشت؟
رابطه دوران-روئل با امپرسیونیستها، صرفاً رابطه فروشنده و هنرمند نبود.
او در سختترین سالهای زندگی آنان کنارشان ایستاد، زمانی که نه منتقدان از آنان دفاع میکردند و نه موزهها آثارشان را میخریدند.
به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران تاریخ هنر معتقدند که دوران-روئل فقط بازار آثار امپرسیونیستها را نساخت؛ او سرنوشت آنان را تغییر داد.
[[ این دو اثر معروف از ادگار دگا ست که مرهون کنش بازارسازانه پل دوران روئل است
«کلاس باله» ۱۸۷۴ یکی از مشهورترین نقاشیهای دگا و نماد مجموعه آثار او درباره رقصندگان است. پل دوران-روئل این اثر را به مجموعهداران آمریکایی معرفی کرد و بعدها آن را به بازار آمریکا فروخت؛ امروز در موزه هنر فیلادلفیا (Philadelphia Museum of Art) نگهداری میشود.
«خانم لالا در سیرک فرناندو»۱۸۷۹ یکی از شاهکارهای بیبدیل دگا که در نمایشگاه بزرگ «ابداع امپرسیونیسم» (Inventing Impressionism) نیز بهعنوان اثری که از مسیر فعالیتهای دوران-روئل به شهرت جهانی رسید، به نمایش درآمد. این اثر امروز در نگارخانه ملی لندن (National Gallery) نگهداری میشود.]]
_بازار، پیش از آنکه پول باشد، ایمان است
شاید مهمترین درس زندگی پل دوران-روئل همین باشد.
او نخست بازار را در ذهن خود ساخت، بعد آن را در جهان واقعی بنا کرد.
در زمانی که همه امپرسیونیستها را شکستخورده میدانستند، او آینده را دید.
و همان آینده، امروز یکی از گرانقیمتترین فصلهای تاریخ هنر جهان است.
_ پل دوران-روئل مجله چاپ کرد
پل دوران-روئل تنها به فروش آثار فکر نمیکرد.
او مجله هنری منتشر میکرد، کاتالوگهای مفصل چاپ میکرد، نمایشگاههای سیار برگزار میکرد و حتی برای تغییر نظر منتقدان تلاش میکرد. یعنی دهها سال پیش از عصر روابط عمومی، فهمیده بود که برای ساختن بازار، فقط خرید و فروش کافی نیست؛ باید «روایت» هم ساخت.
_ آمار خیره کننده خرید آثار امپرسیونیستها
بین سالهای ۱۸۹۱ تا ۱۹۲۲، پل دوران-روئل تقریباً:
بیش از ۱۲ هزار اثر هنری خرید.
بیش از ۱۰۰۰ اثر از کلود مونه (Claude Monet).
حدود ۱۵۰۰ اثر از پیر-اوگوست رنوار (Pierre-Auguste Renoir).
حدود ۸۰۰ اثر از کامی پیسارو (Camille Pissarro).
بیش از ۴۰۰ اثر از ادگار دگا (Edgar Degas).
حدود ۴۰۰ اثر از آلفرد سیسلی (Alfred Sisley).
نزدیک به ۲۰۰ اثر از ادوار مانه (Édouard Manet).
این آمار بهخوبی نشان میدهد او فقط «حامی» نبود؛ بلکه بازار را با سرمایه خودش ساخت.
_چهار گالری پل دوران / نخستین گالریدار تاریخ که یک شبکه بینالمللی گالری تاسیس کرد
پل دوران-روئل نخستین گالریدار تاریخ بود که یک «شبکه بینالمللی گالری» ایجاد کرد؛ با شعبههایی در پاریس، لندن، بروکسل و نیویورک. او معتقد بود اگر خریداران به آثار نمیآیند، آثار باید به سراغ خریداران بروند.
پل دوران-روئل با گسترش تدریجی فعالیت خود از پاریس به لندن، بروکسل و سپس نیویورک، نخستین شبکه بینالمللی گالریهای هنر را بنیان گذاشت. این شعبهها همزمان و دائمی نبودند، اما همین توسعه مرحلهبهمرحله، بازار امپرسیونیسم را از فرانسه به انگلستان و سپس آمریکا گسترش داد. او چهار شعبه تاسیس کرد اما در برخی دورهها، بهویژه از اواخر دهه ۱۸۸۰، او دستکم دو شعبه فعال بهطور همزمان در پاریس و نیویورک داشت. در مقاطعی نیز همزمان با فعالیت پاریس، شعبه لندن فعال بود.
پاریس — گالری اصلی و مرکز فعالیت او. این گالری در طول سالها چند بار به نشانیهای مختلف در پاریس منتقل شد.
لندن — در سال ۱۸۷۰ و همزمان با جنگ فرانسه و پروس افتتاح شد؛ همان شعبهای که دوران-روئل در آن برای نخستین بار با کلود مونه و کامی پیسارو آشنا شد.
بروکسل — در سال ۱۸۷۰–۱۸۷۱ راهاندازی شد، اما به دلیل مشکلات مالی چند سال بعد تعطیل شد.
نیویورک — پس از موفقیت نمایشگاه تاریخی ۱۸۸۶، فعالیت دائمی او در آمریکا شکل گرفت و گالری نیویورک به یکی از مهمترین مراکز معرفی امپرسیونیستها به مجموعهداران آمریکایی تبدیل کرد.
_ آرشیو تاریخی دوران
او فقط گالری نداشت؛ یک آرشیو تاریخی ساخت امروز آرشیو دوران-روئل (Durand-Ruel Archives) یکی از غنیترین آرشیوهای تاریخ هنر جهان است.در آن آرشیو هنوز نگهداری میشود:
دفترهای خرید و فروش، قراردادها، فاکتورها، نامهها، دفترهای موجودی، کاتالوگ نمایشگاهها، بیش از ۲۳ هزار عکس تاریخی از آثار، هنرمندان و خانواده دوران-روئل. دوران-روئل فقط بازار هنر را نساخت؛ اسناد آن را نیز برای تاریخ حفظ کرد.
_جعبه اسناد پل دوران-روئل
سند تاریخی:
آشنایی با کلود مونه و کامی پیسارو در لندن در سال ۱۸۷۰ و آغاز حمایت مالی مستمر از هنرمندان امپرسیونیست؛ سپس برگزاری نمایشگاه تاریخی نیویورک در ۱۸۸۶ که امپرسیونیسم را وارد بازار جهانی کرد.
نوآوری:
خرید انبوه آثار پیش از شکلگیری تقاضا، پرداخت مستمری و پیشپرداخت به هنرمندان، برگزاری نمایشگاههای انفرادی، ساخت بازار بینالمللی و کنترل عرضه آثار برای حفظ ارزش آنها.
او وقتی دید لندن و پاریس تمایلی به آثار امپرسیونیستها ندارد، بازار را به آمریکا و نیویورک منتقل کرد و همین مسیری باشکوه برای این هنرمندان گشود.
نتیجه:
امپرسیونیسم از جنبشی طردشده در فرانسه، به یکی از موفقترین جریانهای بازار جهانی هنر تبدیل شد و آمریکا به مهمترین بازار تازه آن بدل گردید.
میراث:
امروز پل دوران-روئل را «پدر بازار هنر مدرن» مینامند. شیوههایی که او ابداع کرد، بعدها الهامبخش آمبروز وولار، دانیل-هانری کانویلر -هانری، پگی گوگنهایم و لئو کاستلی شد و هنوز نیز در بازار جهانی هنر به کار گرفته میشود.
