رشت،اصفهان،مراغه،ایلام،گرگان، دزفول، زنجان، تنکابن، لاهیجان/ آسیب باورنکردنی به ابنیه تاریخی در حوادث دی ماه ۱۴۰۴
رشت تا اصفهان، مراغه،، ایلام،گرگان، دزفول، زنجان، تنکابن، لاهیجان/ آسیب باورنکردنی به ابنیه تاریخی در حوادث دی ماه ۱۴۰۴
ایران آرت : اعتماد آنلاین نوشته است : حوادث اخیر هم برای اولین بار شاهد سرریز شدن موج خشم بر سر میراث تاریخی ایران بودیم.
طبق گزارشهایی که از هفته اول تا پایان دی ماه توسط مسوولان وزارت میراث فرهنگی اعلام و منتشر شد، در چند استان کشور آسیبهای اندک تا شدید به میراث و آثار تاریخی وارد شده که به آتش کشیده شدن بازار تاریخی رشت شدیدترین آسیبی است که در حوادث اخیر به میراث ملی ایران وارد شد.
تخریب کامل ۱۳ کاروانسرا در این بازار به جا مانده از دوره قاجار از غمانگیزترین آسیبهای وارد شده بر میراث تاریخی در این بحران است بهخصوص که یکی از زیباترین و ارزشمندترین کاروانسراهای این بازار به نام کاروانسرای ملک که در سال ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ثبت شد هم در این آتش سوخت و این طور که وزارت میراث فرهنگی و مسوولان استانی گفتهاند، حالا از ۲۰ کاروانسرای صفوی و قاجاری این بازار قدیمی، فقط ۷ کاروانسرای طاقی بزرگ، طاقی کوچک، سرای ملک، کاروانسرای محتشم، کاروانسرای چینیچیان و گلشن باقی مانده و ۱۳ کاروانسرا در آتشسوزی بحران اخیر سوخته و نابود شدهاند.
در بعضی استانها هم با وجود بالا بودن شدت حوادث، آسیبها به محوطههای تاریخی اندک بوده یا اینکه برای برخی آثار همچون کاخ نیاوران تهران، کاخ چهلستون اصفهان و مجموعه عطار نیشابوری هم تعداد نیروهای یگان حفاظت افزایش یافته تا از ورود به محوطه و بنای تاریخی و آسیب رساندن به آثار جلوگیری شود.
دیوار برخی بناهای تاریخی هم با شعارنویسی آسیبدیده و البته مسوولان وزارت میراث فرهنگی دستور دادهاند که برای اطمینان خاطر، اشیای تاریخی به مخازن امن منتقل شود، اما در برخی دیگر از استانها بیشترین آسیب به مساجد و مدارس تاریخی وارد شده است.
در استان اصفهان، ۳۰۰ بنای تاریخی تحت حفاظت وزارت میراث فرهنگی است، اما مساجد این استان همچون سایر استانها تحت حفاظت و نظارت سازمان اوقاف اداره کل امور مساجد است که البته هنوز این نهادها گزارشی درباره میزان تخریب وارد شده به مساجد قدیمی و تاریخی در استانهای محل بحران ارائه ندادهاند، اما طبق اظهاراتی که در روزهای اخیر از زبان مسوولان میراث فرهنگی استانها شنیدهایم، مسجد سید در شهر اصفهان ازجمله بناهای تاریخی است که در بحران اخیر، کاشیهای سردرش به آتش کشیده شده است.
مسجد سید ازجمله مساجد زیبای شهر اصفهان است که اتفاقا، زخم فرونشست هم بر تن دارد چنانکه کاشیهای کف، ازارههای شبستان بر اثر شدت فرونشست در این منطقه از شهر، ترک خورده است.
مدرسه عمادیه در شهر گرگان که ازجمله مکانهای پربازدید برای گردشگران داخلی و خارجی بوده، از دیگر بناهایی است که در بحران اخیر دچار خسارت عمدی و آسیب شد.
این بنای ۵۰۰ ساله و به جا مانده از عصر شاه طهماسب صفوی در بافت تاریخی گرگان، در حالی در این بحران هدف حملات قرار گرفت که آبان سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده بود و مانند بسیاری از مدارس قدیمی در کشور، برای آموزش علوم دینی و به عنوان حوزه علمیه مورد استفاده قرار میگرفت.
یکی از زیباترین بناهای با کاربرد مشابه مدرسه عمادیه گرگان، مسجد و مدرسه آقابزرگ در شهر کاشان است که بنای دو طبقه این مجموعه از شگفتیهای معماری اسلامی به شمار میرود.
در استانهای فارس، البرز، بوشهر، آذربایجان شرقی، زنجان، ایلام و مازندران هم خساراتی به بناها و آثار و بافت تاریخی گزارش شده که آسیب به مسجد گلشاهی و مسجد جامع لاهیجان، بافت تاریخی مراغه، ساختمان دارایی در بافت تاریخی تنکابن، کاشیهای امامزاده سیدابراهیم در ایلام، به آتش کشیدن کاشیهای ورودی بقعه ۵۰۰ ساله شیخ ابومسعودیه اصفهان، مسجد قاجاری حوض آقا معروف به مسجد کوچک شریفالملک و مسجد چهار باب الحوائج در همدان، امامزاده سبز قبا در دزفول، به آتش کشیدن درهای قدیمی و تاریخی بقعه شیخ ابومسعود رازی در خیابان چهارباغ پایین اصفهان و آثار سوختگی در فضای داخلی بقعه موزه صنایعدستی و مردان نمکی زنجان از دیگر آثاری بودند که در بحران و حوادث دی ماه، متحمل خسارات و آسیبهای عمدی شدند.
آسیب عمدی به این آثار تاریخی در حالی است که در جنگ ۸ ساله ایران و عراق بسیاری از آثار و بناهای تاریخی ایران در استانهای هدف حمله رژیم بعث عراق، دچار خسارت و ویران شد. تخریب و ویرانی برخی از این آثار در حالی بود که حسین عسگری که از پژوهشگران جنگ است، در مقالهای یادآور میشود که با آغاز جنگ ایران و عراق، معاهده ۱۹۵۴ لاهه درباره ضرورت توجه به مصونیت میراث تاریخی و فرهنگی دو کشور و خودداری از آسیب به این آثار در مخاصمات مسلحانه و جنگها، توسط دو کشور به امضا رسید ولی با این حال در طول جنگ ۸ساله، قلعه و موزه شوش، بقعه دانیال نبی (ع)، آثار سنگی شهر آپادانا در شوش، کاخ و کوشک عهد ساسانی معروف به ایوان کرخه در شوش، چهار طاقی ساسانی در قصر شیرین، قلعه ساسانی کرکه، موزههای هفتتپه و آبادان، قلعه سلاسل شوشتر، پل باستانی شوشتر، مسجد جامع اصفهان، مسجد خرمشهر، نیمی از بافت تاریخی شهر دزفول و مسجد ملاعلی شاه، مسجد جامع و مسجد باستانی «جمعه» در شهر دزفول، هدف حملات مستقیم هواپیماهای عراقی قرار گرفت و خسارات شدید در حد تخریب کامل داشت.
میزان تخریب و خسارات آثار تاریخی ایران در طول جنگ ۸ ساله در حدی بود که در سال ۱۳۶۶ هیات اعزامی یونسکو به درخواست ایران و برای بازدید از خسارات وارد شده بر میراث فرهنگی با مشاهده آثار تخریب و ویرانی بر سر آثار تاریخی کشور، به پیشنهاد ایران قطعنامهای در مجمع عمومی تصویب کرد و از تمام کشورها خواسته شد به مفاد معاهده لاهه درباره خودداری از آسیب به آثار تاریخی به هنگام جنگ پایبند باشند.
در جنگ ۱۲ روزه وزارت میراث فرهنگی، سازمان اوقاف و اداره امور مساجد و شهرداریها که بیشترین تعداد آثار و بناهای تاریخی کشور را تحت حفاظت و نظارت دارند برای حراست از این ابنیه، تمام موزههای وابسته را تعطیل و اشیای ارزشمند و قابل انتقال را به گنجینه امن منتقل کرده و برای آن تعداد از اشیای داخل این بناها هم تدابیر حفاظتی همچون پوشاندن با چند لایه پلاستیک فشرده یا سنگرسازی با کیسههای شن داشتند و همچنین روی سقف تمام موزهها هم نماد بینالمللی موزه (سپر آبی و سفید) نصب شد تا هواپیماهای اسراییلی - که حریم هوایی شهرها را میشکستند - با مشاهده این نماد از هدف قرار دادن آن خودداری کنند.
