آیا حراج تهران آثار هنری را به دلار خواهد فروخت؟/ تحلیل علیرضا سمیع آذر از تاثیر افت ارزش پول ملی بر موقعیت هنری ایران
مدیر حراج تهران : ما در خیلی از موارد حتی نمیتوانیم به همان قیمتهای (دلاری) سابق دست پیدا کنیم. وقتی قیمت یک اثر را با ارزهای بینالمللی مقایسه میکنیم، متوجه میشویم که آثار هنرمندان، بعد از این حجم از افزایش قیمت به پول ملی، هنوز با رقم بینالمللی ۱۰ یا ۲۰ سال پیش خود فاصله دارد.
ایران آرت: دکتر علیرضا سمیع آذر، تئوریسین هنری، مولف و مترجم کتب هنر معاصر که یک بیش از دهه پیش با تاسیس حراج تهران راهی نو پیش روی هنر ایران و تقویت بازار هنر گشود در گفتگویی با ایسنا از تاثیر افت مداوم ارزش پول ملی گفته است.
سمیع آذر گفت: " آثار هنری از سقوط ارزش پول ملی بیشترین آسیب را دیدهاند. این در حالی است که در طول دو دهه گذشته، ما شاهد رونق تاریخی در عرصه هنر بودهایم؛ هم از نظر تعداد هنرمندان خوبی که به صحنه هنر پیوستهاند و هم افزایش تعداد گالریها و مشاغل جانبی. اما واقعیت این است که هرچقدر ارزش هنر بالا میرود، ارزش پول ملی ما همزمان کاهش پیدا میکند. در واقع، ما در خیلی از موارد حتی نمیتوانیم به همان قیمتهای (دلاری) سابق دست پیدا کنیم. وقتی قیمت یک اثر را با ارزهای بینالمللی مقایسه میکنیم، متوجه میشویم که آثار هنرمندان، بعد از این حجم از افزایش قیمت به پول ملی، هنوز با رقم بینالمللی ۱۰ یا ۲۰ سال پیش خود فاصله دارد. به نظرم علت اصلی این است که اساسا هنر و اثر هنری، جزو نیازمندیهای اولیه مردم نیست. بنابراین مردم حاضر نیستند این افزایش قیمت آثار را با افزایش قیمت ارز و کاهش ریال، سریعاً جبران کنند. اگر قیمت مایحتاج روزانه جامعه مانند دارو و مواد غذایی با افزایش قیمت ارز صعودی شود، به هر حال همه ما مجبور هستیم این اقلام را با هر قیمتی تهیه کنیم؛ اما در مورد هنر این اجبار وجود ندارد! هنر جزو اولین اقلامی است که در بحرانهای اقتصادی از سبد خرید خانوادهها حذف میشود.
در ادامه بخش هایی از این مصاحبه بازنشر می شود:
- آیا ممکن است که این تفاوت قیمت ملی و بینالمللی آثار هنرمندان، به قیمتگذاریها کاذب در بازارهای داخلی همانند حراج تهران، منجر شود؟
سمبع آذر : ما اینگونه فکر نمیکنیم که قیمت آثار را باید مستقیماً بر اساس افزایش قیمت دلار تعیین کنیم. قیمت آثار هنری بر اساس قیمتهای کسبشده هنرمند در بازارهای ملی و بینالمللی تعیین میشود. به این معنی که اگر ببینیم اثری در بازار داخلی یا بینالمللی فروخته شده و به عددی رسیده، اثر بعدی را بر مبنای همان عدد بهعلاوه یک افزایش محدود تعیین میکنیم. نمیتوان گفت چون دلار بالا رفته، قیمتها را مطابق با آن بالا میبریم.
اساساً قیمت آثار هنری در هیچکجای دنیا اینگونه تعیین نمیشود؛ قیمت بر مبنای قیمتی است که پیشتر حاصل شده و بازار هنرمند آن را تعیین کرده است. بنابراین اگر ارزش ریال ۵۰ درصد سقوط کند، نمیتوانیم آن را مستقیم در قیمت اثر هنری بعدی جبران کنیم؛ مگر اینکه مطمئن باشیم قیمت در بازار آن هنرمند افزایش پیدا کرده است. اگر قرار باشد قیمت آثار را با قیمت دلار تنظیم کنیم، مشتریهایمان را از دست خواهیم داد.
-در سالهای گذشته برخی از گالریها یا مجموعهداران، آثار هنری مستر را با قیمت دلاری خرید و فروش میکنند و اساسا قیمت ریالی برای آنها در نظر نمیگیرند. نگاه شما نسبت به این موضوع چیست؟ آیا ممکن است حراج تهران نیز به این سمت پیش برود؟
سمیع آذر: این ایده به نوعی اجتنابناپذیر است. گالریها یا برخی از اشخاص به دلیل تغییر روزانه قیمت دلار، مجبور هستند که برای تثبیت قیمت آثار یک هنرمند بینالمللی، قیمت دلاری برای آثار مشخص کنند. برای مثال قیمت یک اثر هنری، ۲۰ هزار دلار ارزیابی میشود و تا شش ماه دیگر با وجود تمام نوسانات ارزی، باز هم قیمت اثر ۲۰ هزار دلار خواهد بود. دیگر معادل ریالی آن اهمیتی ندارد.
اما از نظر قانونی، این کار در کشور امکانپذیر نیست. برای مثال در حراج تهران نمیتوانیم آثار را با قیمت دلاری معامله کنیم. سقوط ارزش ریال در خرید و فروش آثار هنری یک معضل است، اما نمیتوانیم ارز دیگری را جایگزین کنیم. البته اینکه برخی از فروشندگان چنین تصمیمی میگیرند، کاملا قابل درک است. چراکه وقتی یک خریدار خارجی میخواهد اثر یک هنرمند ایرانی را خریداری کند، حتما قیمت ریالی اثر را هم چک میکند و این تفاوت قیمت ریالی و دلاری، به ضرر هنرمند تمام میشود و ممکن است خریدار از تصمیم خود منصرف شود.
سقوط ارزش پول ملی، علاوه بر پایین آوردن ارزش مادی آثار هنرمندان ایران، ارزش روانی را هم دچار چالش میکند. وقتی یک خریدار اثری را خریداری میکند و با سقوط ارزش پول ملی، به صورت مستمر ارزش اثری که خریداری کرده کاهش پیدا میکند، حتما به این نتیجه میرسد که سرمایهگذاری درستی انجام نداده است. متاسفانه اثر هنری ایرانی جایگاه خودش را به عنوان کالایی برای سرمایهگذاری از دست داده است.
-در واقع ممکن است این تهدید هم وجود داشته باشد که بسیاری از هنرمندان مستر هم علاقهای نداشته باشند که آثارشان در بازارهای داخلی خرید و فروش بشود؟
سمیع آذر: قطعاً همینطور است؛ بهویژه هنرمندانی که بازار بینالمللی دارند، ترجیح میدهند آثارشان را به گالریها و حراجهای خارجی ارائه دهند. در واقع یک بازار داخلی غیررقابتی در ایران ایجاد شده است و ما نمیتوانیم با گالریها و حراجهای خارجی که با دلار مبادله میکنند، رقابت کنیم.
در هر دوره از حراج تهران، فروش ریالی ما در حال افزایش است و قیمتها بهشکل چشمگیری بالا رفته، اما زمانی که جمع فروش را به دلار تبدیل میکنیم، متوجه میشویم که فروش دلاری ما پایینتر از برخی سالهای دهه ۹۰ است. در واقع، بهخاطر سقوط پول ملی، نمودار فروش واقعی ما کاهش را نشان میدهد. هرچقدر موفقیت ما در توسعه اقتصادی داخلی بیشتر میشود، حاصل کار ما در قیاس با بازارهای بینالمللی کاهش پیدا میکند.
