مژده طباطبائی و کتاب تکاپوی معنا، تحلیل نشانه - معنا شناختی آثار تجسمی مهدی سحابی

مژده طباطبائی و کتاب تکاپوی معنا، تحلیل نشانه - معنا شناختی آثار تجسمی مهدی سحابی

ایران آرت: به زودی مژده طباطبائی، بنیانگذار و مدیر گالری مژده برای رونمایی کتاب «تکاپوی معنا، تحلیل نشانه - معنا شناختی آثار تجسمی مهدی سحابی» [ به فرانسوی A la recherche du sens des series pictures de Mehdi Sahabi ]  راهی پاریس خواهد شد.

کتاب «تکاپوی معنا، تحلیل نشانه - معنا شناختی آثار تجسمی مهدی سحابی» [ اثر دو زبانه فارسی_فرانسوی] به همت گالری مژده، بنیاد سحابی و موزه هنر‌های معاصر تهران به چاپ رسیده است و شامل سه مقاله درباره آثار مهدی سحابی است که توسط ژک فونتنی، دنی برتران و ایوان دارو اریس، سه نفر از نشانه‌شناسان مطرح فرانسوی نوشته شده است.

این کتاب دستکم از دو جهت اثری متفاوت در فضای هنری ایران است:

یکم: 

 کتاب حاوی مقالات پژوهشی سه نشانه‌شناس شناخته شده فرانسوی ست که درباره آثار یک هنرمند ایرانی نوشته شده اند.

کمااینکه رئیس وقت فرهنگستان هنر [ دکتر بهمن نامور مطلق ] در آیین رونمایی این کتاب گفت: " به نظر من کاری که گالری مژده با انتشار این کتاب انجام داده، بی‌نظیر است چون توانستید یکی از هنرمندان ما را به بزرگترین نشانه‌شناس‌های دنیا معرفی کنید و آن‌ها درباره او مطالبی نوشتند. این کار اهمیت زیادی دارد زیرا این افراد در تمام دنیا مرجعی برای نشانه‌شناسی هستند و زمانی که درباره یک هنرمند صحبت می‌کنند، او بسیار شناخته می‌شود."

 دوم:

 کتاب حاصل سلسله نشست های تخصصی ست که در حاشیه نمایشگاه یک هنرمند در موزه های معاصر برپا شده است.

از این رو بازخوانی چگونگی پدید آمدن این کتاب حتمن جالب است.

_ نمایشگاه مروری بر آثار مهدی سحابی در موزه هنرهای معاصر تهران با کیوریتوری مژده طباطبائی

همه چیز از نمایشگاه مروری بر آثار مهدی سحابی در موزه هنرهای معاصر تهران با کیوریتوری مژده طباطبائی شروع شد؛

پاییز ۱۴۰۰ این موزه شاخص در خاورمیانه به همت گالری مژده با همکاری بنیاد مهدی سحابی، ۱۲۶ اثر از این هنرمند برپا کرد که با اقبال بسیار قابل توجه هنرمندان و رسانه ها روبرو شد.

این نمایشگاه علاوه بر نمایش نقاشی، عکس و مجسمه های سحابی دو بخش دیگر هم داشت: بخش ادبی و بخش پژوهشی.

به جهت مترجم بودن سحابی، این رویداد بخش ادبی جالبی داشت که کتاب های سحابی را در رمپ ورودی موزه به شکل هنری معرفی و واکاوی می کرد.

در بخش پژوهشی سلسله نشست هایی درباره زوایای کم تر دیده شده هنر مهدی سحابی با حضور نخبگان هنری و پژوهشگران برگزار شد.

گفتنی ست این نمایشگاه در بدو برپایی، دو کتاب مروری بر آثار مهدی سحابی شامل ۳۱۰ اثر و تکاپوی واژه ، مجموعه مقالات درباره نگاه تصویری و ادبی مهدی سحابی را منتشر کرده بود.

_نشست معناشناسی با حضور سه پروفسور فرانسوی 

نهم آذر ۱۴۰۰ درست در میانه نمایشگاه مهدی سحابی، نشست معناشناسی با حضور آنلاین سه پروفسور فرانسوی برگزار شد که صحنه اصلی شکل گیری این کتاب است.

این نشست در کتابخانه موزه هنرهای معاصر تهران به دبیری حمیدرضا شعیری ،دکترای نشانه-معناشناسی، استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.

همان زمان، رسانه ها درباره این نشست نوشتند:

سه پروفسور دانشگاه های پاریس ۸ و لیموژ فرانسه به صورت آنلاین در سومین نشست تخصصی نمایشگاه مروری بر آثار مهدی سحابی با عنوان " نشانه‌- معنا‌شناسی " حضور یافته و به تحلیل بن مایه نقاشی های مهدی سحابی پرداختند.

_ بخش نخست: پروفسور ژک فونتنی Jacques Fontanille

بخش نخست نشست با عنوان "ویژگی معماگونۀ آثار سلسله‌وار مهدی سحابی - نشانه شناسیِ تأثیر هنر" با سخنرانی پروفسور ژک فونتنی ، نشانه‌شناس،استاد تمام بازنشستۀ دانشگاه لیموژ فرانسه آغاز شد.

ژَک فونتنی گفت: از نقطه نظرِ نشانه-معنا شناسی ، هنر یکی از آثار تولید معناست: احساس و هیجانات هنری و ادراک آن واقعه‌ای زیبایی شناختی، احساسی و شناختی است که در تمام آثار هنری وجود دارند. این تأثیر و تولید معنا در آثار هنری نتیجۀ روندی است که اگر بازسازی‌اش کنیم، نامِ آن را می‌توان «هنری شدگی» نامید. برای این منظور می‌بایست از ابژه(اثر) گذر کرده تا به بیان روند هنری‌شدگی برسیم. یک اثر نقاشی منحصر و محدود به تصاویر نیست: بلکه یک ابژۀ نشانه شناختی متشکل از ابعاد گوناگون و چند لایه است :(روند، حامل، ماده، انرژی، و هر آنچه که وجه وجودی اثر را در بطن فرهنگ و اجتماع می سنجد).

او افزود: آنچه که گفتیم دقیقاً در مورد آثار مهدی سحابی صدق می‌کند. یک اثر مهدی سحابی همواره یک سِری (اثر سلسله وار) است، یعنی همان شیوه‌ای که او یک اثر هنری را خلق می‌کند. در این راستا ما سه خصوصیت مجموعۀ نقاشی‌های او را مشاهده می کنیم: یک: تنش‌های ویژۀ «تصویر سازی جدید و نو» و بیانِ بیناتصویری کاربردی . دو: توجه سحابی به مولفه همگنی و ناهمگنی نشانه های تصویری در آثار و سه: لایه‌های متعدد تصویری و کنش‌گرایانه آثار سحابی و پویایی این هنرمند در امر تخیل.

_بخش دوم پروفسور دُنی برتران Denis Bertrand

در بخش دوم پروفسور دُنی برتران، نشانه‌شناس، استاد تمام بازنشستۀ دانشگاه پاریس ۸ با عنوان "چهره و چهره‌بودگی - استعاره‌ای مداوم نزد مهدی سحابی" سخنرانی کرد.

دُنی برتران گفت: چهره همه جا در آثار سحابی از گستره‌ای بسیار برخوردار است. گاهی به صورت مستقیم و از روبرو دیده می‌شود، این گونه چهره را در مجموعه‌هایی چون «چهره‌نگاری‌ها»،  «هخامنشی‌ها»، «فیگو‌رها» و «عکاسی مستند» می‌بینیم. گاهی نیز چهره در آثار وی غیر‌مستقیم و از جهاتی به غیر از روبرو نشان داده می‌شود، چنین چهره‌هایی در مجموعه‌هایی چون  «دیوارنگاره‌ها»،  «توتِم‌ها»، «ماشین‌های پازلی» و  «ماشین‌های قراضه» دیده می‌شود. در این چهار مجموعه چهره‌پردازی به صورتی محو، مخدوش و صوری تغییر یافته و خود را می‌نمایاند. چهره‌بودگی بین دو تصویر‌سازی فیگورالیته و فیگوراتیویته، موتیفی است در عرض آثار که دل‌مشغولی مرکزی و اساسی سحابی را تشکیل می‌دهد.

او تاکید کرد: هر یک از این نمودهای چهره ها در آثار سحابی خاستگاه فرهنگی و اجتماعی دارد و می توان با تحلیل این چهره ها از محو شده ها تا مخدوش شده ها به اندیشه او راه یافت.

_ بخش سوم: پروفسور ایوان دارو هریس Ivan Darrault Harris

در بخش پایانی این نشست پروفسور ایوان دارو هریس، نشانه‌شناس، روان‌کاو و استاد تمام بازنشستۀ دانشگاه لیموژ درباره «خارج از گونه بودن»، مفهوم سازندۀ عنصری ثابت در خوانش اثر نقاشی - تحلیل مجموعۀ «ماشین‌های قراضه» مهدی سحابی سخنرانی کرد.

ایوان دارو هاریس گفت: در یک نقاشی یافتن زوایای دید خارج از گونه بودن (این‌که اثر به هیچ ژانری تعلق ندارد)، روش‌های ترکیب‌بندی آن بر اساس بازنمایی روابط نشانه‌شناختی از نظر روش‌شناسی، می‌تواند بر پایۀ معیارهای کاملاً صوری، مبتنی بر استخراج روابط در بطن متن و ریخت شناسی آن باشد و نه لزوماً مفهومی. در واقع مفاهیم صوری می‌توانند حامل معنا گردند و با تفسیر معناساز شوند و بدین ترتیب اطمینان بدهند که تفسیر عمدتاً و به طور ساده ساخت ذهنی و سوبژکتیو مشاهده‌گر اثر هنری نیست. 

افزود: مجموعۀ «ماشین‌های قراضۀ» مهدی سحابی بدون آن که از نظر گونه‌شناسی، فیگوراتیو محسوب شوند، در عین حال به مکتب نقاشی انتزاعی نیز تعلق کامل ندارند. این مجموعه شامل برخی اِلِمان‌های نقاشی فیگوراتیو است که می‌توانیم به عنوان قسمت‌های مختلف وسیله نقلیه‌ای همانند اتومبیل تشخیص دهیم. 

او خاطر نشان کرد: بنابراین در خوانش این مجموعه، با توجه به این‌که به هیچ ژانری تعلق ندارد، مفهوم «خارج از گونه بودن» دیدن یک چیز دیگر را هم برای منتقد فراهم می‌کند و آن این است که با نشان دادن پیکر‌بندی غیرمحتمل مکانی، که مرکز معناهای وابسته به متن است و چشم در لحظه و فوراً آن‌را تشخیص می‌دهد، پیش از آنکه حامل معناهای تفسیر گونه گردد.

_ رونمایی کتاب «تکاپوی معنا، تحلیل نشانه - معنا شناختی آثار تجسمی مهدی سحابی» ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ در موزه هنرهای معاصر تهران 

نوزدهم اردیبهشت ۱۴۰۲ آیین رونمایی کتاب «تکاپوی معنا، تحلیل نشانه - معنا شناختی آثار تجسمی مهدی سحابی»  در موزه هنرهای معاصر تهران در حالی که با استقبال خیره کننده هنرمندان و هنردوستان همراه بود، برگزار شد.

این کتاب توسط مرضیه اطهاری نیک عزم و سهراب احمدی ترجمه شده است.

مژده طباطبایی، بنیان‌گذار و مدیر گالری مژده و کیوریتور نمایشگاه سحابی در این مراسم درباره نحوه شکل‌گیری این کتاب گفت: " آذرماه ۱۴۰۰ نمایشگاه آثار مهدی سحابی را در موزه هنر‌های معاصر برگزار کردیم و همان زمان کتابی از آثار او را به همراه مطالبی درباره آن‌ها منتشر کردیم. در طول نمایشگاه نیز سه نشست تخصصی داشتیم که در حوزه‌های مختلف به بررسی آثار سحابی پرداختیم. در یکی از نشست‌ها یک مهمان فرانسوی در باب معناشناسی آثار سحابی صحبت کرد و پس از آن مقاله‌هایی از سه نشانه‌شناس فرانسوی به دست ما رسید که نگاه خاصی به آثار سحابی داشتند و نظرات آن‌ها می‌توانست برای مخاطب ایرانی بسیار راهگشا باشد. به همین دلیل تصمیم گرفتیم مقالات را ترجمه کرده و در اختیار علاقه‌مندان قرار دهیم."

گفتنی ست ژک فونتنی، دنی برتران و ایوان دارو اریس، پیام‌های جداگانه‌ای برای این مراسم ارسال کرده بودند.