اثر محمد احصایی در کلکسیون نوین گالری بانک اقتصاد نوین

کشیده‌های شعله‌گون قرمز بر زمینه سیاه، تصویری از صعود، اشتیاق، حضور و نیروی حیات می‌آفرینند. اثر نه صرفاً یک نقاشی‌خط، بلکه روایتی بصری از مواجهه انسان با امر متعالی است؛ جایی که کلمه، رنگ، حرکت و معنا در نقطه‌ای واحد به هم می‌رسند. این یکی از زیباترین نمونه های سری الفبای ازلی استاد محمد احصایی ست که در گنجینه گالری نوین بانک اقتصاد نوین نگهداری می شود.

ایران آرت : بانک اقتصاد نوین، نخستین بانک خصوصی ایران، از بدو تاسیس، حضوری پررنگ در هنر ایران داشته و با گردآوری گنجینه ای فاخر و تاسیس گالری نوین، چهره ای پیشگام در نمایش زیست بوم هنر ایران ارائه داده است.

یکی از آثار گنجینه بانک اقتصاد نوین، اثر زیبایی از استاد سیدمحمد احصایی ست که ذیل عنوان " الفبای ازلی" دسته بندی می شود و استاد هنرمند از دهه ۵۰ خورشیدی بر آن متمرکز است؛ این اثر در ابعاد ۷۰ × ۷۰ سانتی‌متر خلق شده است.

محمد احصایی متولد ۱۳۱۸ قزوین چهره ماندگار خط و نقاشی خط هنر ایران و خاورمیانه است که آثارش در موزه هایی مانند متروپولیتن نیویورک و موزه بریتانیا نگهداری می شود و رکوردهای چشمگیری مانند یک میلیون دلاری در حراجی کریستیز دارد.

این اثر احصایی نمونه ای شاخص از امتداد یکی از مهم‌ترین دوره های کاری او یعنی ارائه جهان تصویری از واژه‌های قدسی، عرفانی و عاطفی است.

در این اثر، استاد هنرمند نه به دنبال خوانایی متن، بلکه در پی تبدیل کلمه به تصویر، انرژی و تجربه بصری است؛ جایی که خوشنویسی از قلمرو زبان عبور کرده و وارد قلمرو نقاشی می‌شود.

_ تحلیل فرمال

نخستین ویژگی اثری که از استاد احصایی در کلکسیون نوین گالری بانک اقتصاد نوین نگهداری می شود "غلبه حرکت" است.

فرم‌های کشیده و عمودی که از پایین به بالا صعود می‌کنند، نوعی انرژی انفجاری و رو به رشد را القا می‌کنند.  خطوط قرمز همچون شعله‌هایی سرکش از تاریکی برخاسته‌اند و نگاه مخاطب را به سوی بالا هدایت می‌کنند.

ترکیب‌بندی فشرده و متمرکز، تعادل نامتقارن، حرکت ریتمیک خطوط، تأکید بر محورهای عمودی، حذف فضای خالی اضافی، خلق انرژی و هیجان میان سطوح رنگی و خطوط سیال ، کار را به غایت رسانده است. در اینجا فرم‌ها صرفاً حروف نیستند؛ آنها به عناصر بصری مستقل تبدیل شده‌اند.

_ خوشنویسانه دیداری

ریشه اثر در سنت خط ایرانی قرار دارد، اما احصایی قواعد کلاسیک را به سود بیان معاصر دگرگون کرده است:  کشیده‌های بلند و اغراق‌شده، ضخامت‌های متغیر قلم، 

آزادسازی ساختار سنتی حروف و تبدیل حروف به حجم و فضا شاخصه های این مهم هستند.

حروف دیگر برای خوانده شدن خلق نشده‌اند؛ آنها برای دیده شدن و احساس شدن حضور دارند.

این رویکرد یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های جریان «نقاشی‌خط» ایران است که احصایی از پیشگامان برجسته آن به شمار می‌آید.

 _سه گانه رنگی بیانگرا 

رنگ در این اثر نقشی معنایی و روان‌شناختی دارد. قرمز رنگ غالب اثر است و مفاهیمی چون:عشق، شور، انرژی، حیات، شهادت، اشتیاق را تداعی می‌کند.

پس‌زمینه سیاه اما عمق ایجاد می‌کند، حس رازآلودگی می‌آفریند و موجب درخشش بیشتر رنگ قرمز می‌شود.

در اثر، سفید به عنوان نیروی متعادل‌کننده عمل می‌کند: نور در برابر تاریکی، پاکی در برابر التهاب، سکون در برابر حرکت.

این سه‌گانه رنگی یکی از موفق‌ترین هارمونی‌های رنگی در آثار احصایی است.

_ ترکیب‌بندی صعودی

اثر از ساختاری هرمی و صعودی بهره می‌برد. چشم مخاطب از پایین آغاز می‌کند، در میان منحنی‌ها گردش می‌کند، به سمت کشیده‌های عمودی هدایت می‌شود و در بالاترین نقطه به اوج می‌رسد. این حرکت صعودی یادآور مفاهیم عرفانی «سلوک» و «عروج» حرکت انسان به سوی حقیقت و عروج روح است.

_ فضاسازی متافیزیکی 

فضای اثر میان دو قطب شکل گرفته است: فضای مادی حروف و فضای خالی پس‌زمینه. سیاهی مطلق زمینه نوعی خلأ کیهانی ایجاد می‌کند؛ گویی حروف از دل تاریکی زاده می‌شوند.

این ویژگی باعث می‌شود اثر حالتی متافیزیکی پیدا کند و شور و مراقبه را در ذهن متجلی می کند.

_ خاستگاه الفبای ازلی 

اگرچه واژه به صورت کامل خوانده نمی‌شود، اما فرم‌ها به شدت یادآور عبارت «لا اله الا الله» و یا شاید «الله» است. استاد آگاهانه آن را در هاله ای از ابهام نگاه می دارد اما "الفبای ازلی" در آثار احصایی، صرفن یک واژه نیستند بلکه: حضور، نور، قدرت و مرکز هستی را بازنمایی می کنند.

در اینجا کلمه از معنا فراتر رفته و به تجربه‌ای شهودی تبدیل شده و مخاطب پیش از آنکه بخواند، احساس می‌کند.

این اثر استاد محمد احصایی که در کلکسیون نوین گالری بانک اقتصاد نوین نگاهداری می شود را می‌توان نمایشی از انفجار معنویت در قالب رنگ و خط دانست. احصایی در آن، خوشنویسی را از ابزار نوشتن به رسانه‌ای برای تجربه امر قدسی تبدیل کرده است. کشیده‌های شعله‌گون قرمز بر زمینه سیاه، تصویری از صعود، اشتیاق، حضور و نیروی حیات می‌آفرینند. اثر نه صرفاً یک نقاشی‌خط، بلکه روایتی بصری از مواجهه انسان با امر متعالی است؛ جایی که کلمه، رنگ، حرکت و معنا در نقطه‌ای واحد به هم می‌رسند.

_ گالری نوین بانک اقتصاد نوین

بانک اقتصاد نوین، نخستین بانک خصوصی ایران، از همان سال‌های آغازین فعالیت خود در مرداد ۱۳۸۰، نگاهی فراتر از مناسبات متعارف اقتصادی به مفهوم توسعه داشت؛ نگاهی که فرهنگ و هنر را نه حوزه‌ای حاشیه‌ای، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از سرمایه اجتماعی و فرهنگی کشور می‌دانست.

در بیش از دو دهه گذشته، این بانک با گردآوری مجموعه‌ای ارزشمند از آثار هنری برجسته ایران، گنجینه‌ای متشکل از بیش از یکصد اثر از هنرمندان نامدار و جریان‌ساز هنر مدرن و معاصر را شکل داده است؛ گنجینه‌ای که تنها یک مجموعه سازمانی نیست، بلکه روایتی تصویری از بخشی از تاریخ هنر ایران در سال‌های اخیر به شمار می‌رود.

تأسیس گالری نوین و برگزاری نمایشگاه‌های ادواری از آثار این مجموعه نیز نشان داد که بانک اقتصاد نوین هنر را صرفاً برای نگهداری در مخازن و فضاهای اداری گردآوری نکرده است، بلکه کوشیده است امکان دیده‌شدن و گفت‌وگو پیرامون این آثار را برای مخاطبان و جامعه هنری فراهم آورد. در دورانی که بسیاری از آثار شاخص هنر معاصر ایران در مجموعه‌های خصوصی دور از دسترس عموم نگهداری می‌شوند، نمایش عمومی این آثار به معنای مشارکت در گردش فرهنگی و تقویت ارتباط جامعه با میراث هنری معاصر است.

امروزه در جهان، نهادهای مالی بزرگ تنها با شاخص‌های اقتصادی سنجیده نمی‌شوند. نقش آنان در ارتقای کیفیت زندگی، توسعه فرهنگی و حمایت از خلاقیت نیز بخشی از اعتبار و جایگاه اجتماعی آنها را شکل می‌دهد. تجربه بسیاری از بانک‌ها و مؤسسات مالی معتبر جهان نشان می‌دهد که هنر می‌تواند پلی میان اقتصاد، فرهنگ و جامعه باشد؛ پلی که از رهگذر آن، سرمایه مالی به سرمایه فرهنگی و سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود.

اکنون و در آستانه مرداد ۱۴۰۵، همزمان با فرارسیدن بیست‌وپنجمین سال تأسیس بانک اقتصاد نوین، این نهاد اقتصادی موفق در نقطه‌ای مهم از تاریخ خود ایستاده است؛ نقطه‌ای که می‌تواند آغازگر فصلی تازه در نسبت میان اقتصاد و فرهنگ باشد.

 مدیران بانک اقتصاد نوین در تدارک ارائه تعریفی نوین از حضور یک نهاد مالی در عرصه هنر هستند؛ تعریفی که از مرز مجموعه‌داری و نمایش آثار فراتر رفته و بر حمایت مؤثر از زیست‌بوم هنر ایران، تقویت اقتصاد خلاق، گسترش دسترسی عمومی به هنر و ایجاد بسترهای تازه برای تعامل میان هنرمندان، مخاطبان و بخش خصوصی استوار خواهد بود.

در شرایطی که جوامع امروز بیش از هر زمان دیگری به سرمایه‌های فرهنگی برای تقویت امید اجتماعی، گفت‌وگوی جمعی و بازآفرینی هویت نیاز دارند، ورود فعال و هدفمند نهادهای اقتصادی به حوزه هنر می‌تواند نقشی فراتر از حمایت مالی ایفا کند. چنین حضوری در واقع سرمایه‌گذاری بر آینده فرهنگی جامعه است؛ آینده‌ای که در آن توسعه اقتصادی و توسعه فرهنگی در امتداد یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

ربع قرن فعالیت بانک اقتصاد نوین، فرصت مناسبی ست تا این بانک بار دیگر نقش پیشگام خود را به نمایش بگذارد؛ این بار نه فقط در عرصه بانکداری خصوصی، بلکه در شکل‌دهی به الگویی تازه از مشارکت نهادهای اقتصادی در حیات فرهنگی و هنری ایران.