۵ نکته شگفتانگیز در شب پرستاره/ رازهایی که باعث ماندگاری شاهکار ونگوگ شد
کارشناسان معتقدند پنج عنصر اصلی در این نقاشی، راز ماندگاری آن را شکل داده است.
ایران آرت: ونسان ونسان ونگوگ پیش از خلق شاهکار مشهور شب پرستاره، نخستین تجربه خود از آسمان پرستاره را در تابلوی کافه تراس در شب به تصویر کشید؛ اثری که امروز از مهمترین آثار دوران اقامت او در شهر آرل به شمار میرود و به باور پژوهشگران، نقطه عطفی در تحول هنری این نقاش نامدار محسوب میشود.
ونگوگ این اثر را در سپتامبر ۱۸۸۸ و تنها شش ماه پس از مهاجرت به آرل خلق کرد. او که پیشتر در پاریس تحت تأثیر جریان امپرسیونیسم قرار گرفته بود، در جنوب فرانسه به دنبال آغازی تازه و نوعی تولد دوباره هنری و روحی بود. در نامههایی که برای برادرش «تئو» نوشت، تأکید کرده بود دیگر قصد ندارد جهان را همانگونه که میبیند نقاشی کند، بلکه میخواهد «حسی از بینهایت» را به تصویر بکشد.
این تغییر نگاه در «کافه تراس در شب» بهوضوح دیده میشود. ونگوگ یک میدان معمولی شهر را به فضایی شاعرانه و رؤیایی تبدیل کرد؛ جایی که مرز میان گذشته و حال، واقعیت و خیال از میان میرود و نور چراغهای کافه با آسمان پرستاره درهم میآمیزد.
کارشناسان معتقدند پنج عنصر اصلی در این نقاشی، راز ماندگاری آن را شکل داده است. نخست، سنگفرشهای رنگارنگ میدان هستند که ونگوگ آنها را با طیفی از رنگهای آبی، بنفش، سبز و زرد ترسیم کرد و نشان داد که شب را میتوان بدون استفاده از رنگ سیاه نیز نقاشی کرد. این سنگفرشها علاوه بر جلوه بصری، یادآور بقایای شهر باستانی روم هستند که زیر میدان امروزی قرار دارد.
عنصر دوم، حذف عمدی ستونهای تاریخی متعلق به دوران روم است. برخلاف انتظار، ونگوگ این آثار باستانی را از نقاشی کنار گذاشت و به جای آن، نمایی ساده از ساختمانهای شهری را به تصویر کشید؛ اقدامی که نشان میدهد او بیش از گذشته، به زندگی جاری و آینده چشم دوخته بود.
سومین ویژگی، صندلیهای خالی کافه است. با وجود آنکه فضای اثر زنده و اجتماعی به نظر میرسد، بخش بزرگی از میزها و صندلیها بدون مشتری هستند. برخی پژوهشگران این خلأ را اشارهای نمادین به تاریخ پرحادثه میدان، از جمله اعدامهای قرون وسطایی، میدانند.
در پسزمینه نقاشی نیز برجی دیده میشود که زمانی برج کلیسای «سنت آن» بود و بعدها به بخشی از موزه آثار باستانی شهر تبدیل شد. این برج، پیوندی میان گذشته تاریخی آرل و نگاه رو به آسمان ونگوگ برقرار میکند.
اما مهمترین بخش تابلو، آسمان پرستاره آن است. بررسیهای نجومی نشان دادهاند که محل قرارگیری ستارهها با آرایش واقعی صورت فلکی دلو در نیمه سپتامبر ۱۸۸۸ مطابقت دارد. در حالی که ونگوگ بسیاری از عناصر زمینی را دگرگون کرده بود، جایگاه ستارهها را با دقتی کمنظیر حفظ کرد؛ گویی تنها حقیقت تغییرناپذیر جهان را در آسمان میدید.
«کافه تراس در شب» امروز به عنوان نخستین «شب پرستاره» ونگوگ شناخته میشود؛ اثری که مسیر خلق شاهکار معروف «شب پرستاره» را هموار کرد و نگاه این هنرمند به جهان و مفهوم بینهایت را برای همیشه دگرگون ساخت.
