بمب مادر GBU-57 چیست و کوه کلنگ کجاست؟ / مادر بمب‌ها در افغانستان استفاده شد
نام بمب سنگرشکن GBU-57 و منطقه کوه کلنگ در اصفهان، در پی طرح بحث‌هایی درباره توان نظامی آمریکا برای هدف قرار دادن تأسیسات زیرزمینی، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این در حالی است که تفاوت میان بمب سنگرشکن GBU-57 و بمب موسوم به «مادر بمب‌ها» و همچنین محدودیت‌های حمله به تأسیسات مستحکم، از نکات مهم در بررسی این موضوع به شمار می‌رود.
بمب GBU-57 چیست؟
بمب GBU-57 که با عنوان «نفوذگر مهمات عظیم» (MOP) شناخته می‌شود، یکی از سنگین‌ترین بمب‌های متعارف ارتش آمریکاست که با هدف نفوذ به سازه‌های مستحکم و تأسیسات زیرزمینی طراحی شده است. این بمب حدود ۱۳٫۶ تن وزن دارد و برای عبور از لایه‌های خاک، سنگ و بخش‌هایی از سازه‌های محافظ پیش از انفجار ساخته شده است.
کاربرد اصلی GBU-57 مقابله با اهدافی است که دسترسی به آنها از طریق حملات متعارف دشوار است. با این حال، برخورداری از چنین سلاحی به معنای تضمین نابودی هر هدف زیرزمینی نیست. عمق تأسیسات، جنس لایه‌های زمین، طراحی سازه و میزان حفاظت آن، در نتیجه هر حمله احتمالی نقش تعیین‌کننده دارند.
از همین رو، ارزیابی توان واقعی این بمب در برابر تأسیسات عمیق زیرزمینی ایران، بدون اطلاعات دقیق درباره ساختار اهداف و شرایط عملیاتی، امکان‌پذیر نیست.
مادر بمب‌ها در افغانستان استفاده شد
عنوان «مادر بمب‌ها» معمولاً به بمب GBU-43/B یا MOAB اشاره دارد؛ سلاحی که با GBU-57 تفاوت دارد و برای ایجاد انفجاری گسترده در سطح زمین طراحی شده است.
آمریکا در ۱۳ آوریل ۲۰۱۷، برابر با ۲۴ فروردین ۱۳۹۶، برای نخستین بار از این بمب در یک عملیات نظامی استفاده کرد. محل حمله، منطقه اچین در ولایت ننگرهار افغانستان بود و هدف اعلام‌شده، مجموعه‌ای از تونل‌ها و مواضع منتسب به گروه داعش عنوان شد.
این بمب حدود ۹٫۸ تن وزن دارد و از بزرگ‌ترین بمب‌های غیرهسته‌ای مورد استفاده آمریکا محسوب می‌شود. با این حال، سابقه استفاده از MOAB در افغانستان را نباید با کاربرد GBU-57 یکسان دانست؛ زیرا این دو سلاح برای مأموریت‌های متفاوتی طراحی شده‌اند.
کوه کلنگ کجاست و چرا اهمیت دارد؟
کوه کلنگ، که در برخی گزارش‌های انگلیسی با نام Pickaxe Mountain شناخته می‌شود، در استان اصفهان و در نزدیکی مجموعه هسته‌ای نطنز قرار دارد. تصاویر ماهواره‌ای و گزارش‌های منتشرشده از ساخت یک مجموعه زیرزمینی در این محدوده حکایت دارند؛ مجموعه‌ای که از حدود سال ۲۰۲۰ روند احداث آن مورد توجه ناظران قرار گرفته است.
درباره کارکرد دقیق، میزان تکمیل و جزئیات داخلی این تأسیسات، اطلاعات عمومی محدودی وجود دارد. برخی تحلیلگران احتمال ارتباط آن را با زیرساخت‌های هسته‌ای و فعالیت‌های مرتبط با سانتریفیوژها مطرح کرده‌اند، اما نمی‌توان همه جزئیات این ارزیابی‌ها را تأییدشده تلقی کرد.
اهمیت کوه کلنگ در بحث‌های نظامی، به موقعیت آن در نزدیکی زیرساخت‌های هسته‌ای ایران و ارزیابی‌ها درباره استحکام و عمق احتمالی مجموعه زیرزمینی بازمی‌گردد. در چنین شرایطی، نباید قدرت تخریب یک سلاح را به‌تنهایی معیاری قطعی برای تعیین نتیجه حمله در نظر گرفت.
در مجموع، GBU-57 یک بمب سنگرشکن با قابلیت نفوذ بالا و MOAB یک بمب فوق‌سنگین با کارکرد متفاوت است. همچنین، درباره میزان آسیب‌پذیری تأسیسات زیرزمینی ایران در برابر چنین تسلیحاتی، هرگونه نتیجه‌گیری قطعی بدون اطلاعات فنی معتبر می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
