فهرست نامهای دریای خزر / تغییر نام دریای خزر قطعی شد
نام دریای خزر بار دیگر به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز رسانه‌ای تبدیل شده است. پس از استفاده از عنوان «دریای کاسپین» در برخی برنامه‌های صداوسیما و انتشار خبرهایی درباره بررسی نامهای تاریخی این پهنه آبی، این پرسش مطرح شده است که آیا نام دریای خزر قرار است تغییر کند و عنوان جدید آن چه خواهد بود؟
ماجرا زمانی جدی‌تر شد که محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در اظهاراتی خواستار بررسی کارشناسی نامهای مختلف این دریا شد. همین موضوع باعث شد نام‌هایی مانند کاسپین، مازندران و خزر دوباره مورد توجه قرار بگیرند. با این حال، بررسی نام‌ها به معنای تصویب تغییر نام نیست و هنوز نباید از انتخاب قطعی یک عنوان جدید صحبت کرد.
فهرست نامهای دریای خزر در طول تاریخ
دریای خزر در منابع تاریخی و جغرافیایی با نامهای متعددی شناخته شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۳۵ عنوان مختلف در منابع تاریخی برای این پهنه آبی ثبت شده است. مهم‌ترین نامهای شناخته‌شده عبارت‌اند از:
۱. دریای خزر: نام رایج و شناخته‌شده در زبان فارسی که از نام قوم تاریخی خزر گرفته شده است.
۲. دریای کاسپین: عنوان بین‌المللی این پهنه آبی که ریشه آن به قوم باستانی کاسپی نسبت داده می‌شود.
۳. دریای مازندران: یکی از نامهای قدیمی این دریا در ایران که در دوره‌هایی در اسناد و متون جغرافیایی مورد استفاده قرار گرفته است.
۴. دریای هیرکانی: نامی برگرفته از سرزمین تاریخی هیرکانیا در جنوب و جنوب شرقی دریای خزر.
۵. دریای گرگان: عنوانی تاریخی که در برخی منابع جغرافیایی برای این پهنه آبی یا محدوده‌های پیرامونی آن استفاده شده است.
۶. دریای آبسکون: نامی که در برخی نوشته‌های تاریخی و جغرافیایی برای اشاره به بخش‌هایی از دریای خزر دیده می‌شود.
۷. دریای قزوین: عنوانی که در برخی منابع تاریخی و جغرافیایی به این دریا نسبت داده شده است.
این نام‌ها در دوره‌های مختلف و در منابع گوناگون به کار رفته‌اند و لزوماً همگی از نظر گستره جغرافیایی و کاربرد تاریخی یکسان نیستند.
نام دریای خزر به کاسپین تغییر می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین گزینه‌هایی که در بحث‌های اخیر مطرح شده، استفاده از نام «دریای کاسپین» به‌جای «دریای خزر» است. کاسپین نامی شناخته‌شده در سطح بین‌المللی است و در زبان انگلیسی نیز از عنوان Caspian Sea استفاده می‌شود.
طرفداران این تغییر معتقدند نام کاسپین پیشینه تاریخی و جغرافیایی قابل توجهی دارد و بهتر است در نام‌گذاری این پهنه آبی مورد توجه قرار بگیرد. در مقابل، گروهی نیز بر حفظ نام خزر تأکید دارند و معتقدند این عنوان طی سالیان طولانی در زبان فارسی، اسناد تاریخی و قراردادهای ایران مورد استفاده بوده است.
بر اساس تصمیم کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نامهای جغرافیایی ایران در ۱۸ آذر ۱۳۸۱، مقرر شد در متون داخلی از نام «خزر» و در متون خارجی، قراردادها و معاهدات بین‌المللی از عنوان «Caspian» استفاده شود. این تصمیم پیش‌تر نیز از طریق بخش‌نامه به دستگاه‌های دولتی ابلاغ شده بود.
آخرین تصمیم درباره تغییر نام دریای خزر چیست؟
در روزهای اخیر، استفاده از عبارت دریای کاسپین در برخی نقشه‌های هواشناسی صداوسیما توجه مخاطبان را جلب کرد. در ادامه این اتفاق، موضوع انتخاب نام واحد برای این پهنه آبی در اظهارات محمدرضا عارف نیز مطرح شد.
عارف خواستار بررسی کارشناسی نامهای مختلف دریای شمال ایران شده و بر ضرورت بررسی دیدگاه‌های تاریخی و جغرافیایی تأکید کرده است. بنابراین، موضوع در مرحله بررسی و اظهارنظر کارشناسی قرار دارد و نباید آن را به معنای تغییر رسمی نام دریای خزر تلقی کرد.
در مجموع، دریای خزر همچنان در زبان فارسی با همین نام شناخته می‌شود و دریای کاسپین نیز عنوان بین‌المللی آن است. باید منتظر ماند و دید نتیجه بررسی‌های کارشناسی و تصمیم احتمالی مراجع مسئول درباره نام نهایی این پهنه آبی چه خواهد بود.
