محمدعلی ودود و قلب جنگل/ از A'DESINGN AWARD ایتالیا تا حراج کاویان

ایران آرت:  اثر تابلوی چوبی " قلب جنگل " محمدعلی ودود [ کرمانشاه ۱۳۵۷ ] را بررسی می کنیم که در دو سویه آفرینش هنری و کنش محیط زیستی خیره کننده و خلاقانه است و اتفاقن از دو سوی مهم اعتبار هنری و بازار هنر نیز با ستایش و اقبال روبرو شده است: ابتدا جایزه معتبر A'DESINGN ایتالیا آن را در سال ۲۰۱۹ "برگزیده" اعلام می کند و پس از هفت سال، در سال ۲۰۲۶، این اثر در حراج کاویان [ که یک حراجی خصوصی در تهران است]، ارائه و به قیمت ۸۸۰۰ دلار چکش می خورد.

اتفاقن هر دو نهاد A'DESINGN و حراج کاویان از منظرهای مورد توجه خودشان دو متن درباره این اثر منتشر کرده اند که در سایت و کاتالوگ آنها قابل رصد است و اینجا هر دو این متن ها بازنشر می کنیم که ببینیم از زاویه نگاه این دو نهاد هنری و بازار هنر این اثر چگونه تحلیل و قیمت گذاری شده است.

_ترجمه مطلب سایت A'DESINGN درباره اثر "قلب جنگل" محمدعلی ودود

 

کارکرد اصلی : تابلوی چوبی

 

ایده و الهام : 

ساختار طبیعی چوب، که از طیف متنوعی از رنگ‌ها، خطوط وهم‌انگیز، بافتی خاص و نقاط تیره و روشن تشکیل شده است؛ عناصری که در طول رشد درخت و در نتیجه فرایندهای طبیعی و آرایش‌های ویژه شکل می‌گیرند، می‌توانند افق دید هر فردی را به شیوه‌هایی بسیار فراتر از تصور گسترش دهند. زاویه برش چوب باعث می‌شود این نقش‌مایه‌ها بر سطح قطعه‌ای که از تنه اصلی بریده شده، تنوع بیشتری پیدا کنند. با کشف این موضوع که تغییر زاویه برش چگونه می‌تواند به ایده‌ای که در ذهن داشتم منجر شود، به این فکر رسیدم که مبنایی برای کنترل نقش‌ها، خطوط و رنگ‌های چوب پیدا کنم تا بتوانم تصویری اصیل و شگفت‌انگیز، مبتنی بر ماهیت خود چوب و نه تغییرات دستی، خلق کنم.

ویژگی‌های منحصربه‌فرد / شرح پروژه : این پروژه هنری در پی تحقق سه هدف مشخص است:

۱. نگاهی تازه به چوب و کشف نوعی ادراک جدید از آن، در عین هماهنگی با طبیعت خالص چوب، تا بتوان به ایده‌های اصیل برای خلق هنر واقعی دست یافت.

۲. به‌کارگیری تکنیکی نوآورانه در کار با چوب و همچنین استفاده از ابزارهای رایج، به‌منظور دستیابی به کیفیت مناسب در اجرای اثر.

۳. کشف، خلق و تعریف روش‌های جدید برای دستیابی به تصاویر مورد نظر از طریق دنبال‌کردن نقش‌های طبیعی موجود در قطعات چوب و ایجاد ترکیبی از آنها.

 

نحوه اجرا / روند / تعامل :

در این اثر هنری که بر اساس یک رویکرد پروژه‌محور شکل گرفته، شیوه‌ای مشخص برای کار با چوب به کار رفته است که در آن از کمترین تعداد قطعات استفاده شده و بیش از هر چیز بر رنگ طبیعی و همچنین بافت چوب تکیه می‌شود تا تصویری کاملاً کامل ساخته شود؛ تصویری که در واقع قابل تکرار یا کپی‌برداری نیست، زیرا نقش‌ها و الگوهای موجود در هر قطعه چوب، به‌طور طبیعی منحصربه‌فرد هستند. از این رو، اثر می‌تواند به‌صورت هنری و به‌عنوان یک عنصر تزئینی، به‌ویژه در فضاهای دکورشده با چوب، روی دیوار یا قفسه مورد استفاده قرار گیرد. برای جابه‌جایی نیز می‌توان آن را در جعبه‌ای هم‌اندازه اثر قرار داد و از آنجا که وزن زیادی ندارد و فضای زیادی اشغال نمی‌کند، به حمل‌ونقل ویژه‌ای نیاز ندارد.

 

مدت زمان و محل اجرای پروژه :

این اثر در تهران خلق شد و فرایند آغاز تا پایان آن در سال ۲۰۱۰ انجام گرفت. برای یافتن چوب‌های مناسب، قطعات مورد نیاز از مکان‌های مختلف تهیه شدند. تکمیل پروژه شش ماه زمان برد، زیرا یافتن قطعات چوبی با ویژگی‌های مورد نظر، فرایندی زمان‌بر بود.

 

مناسب‌ترین بخش :  هنرهای زیبا و طراحی چیدمان هنری 

فناوری تولید / شیوه تحقق اثر :

تعریف یک جدول هندسی بر اساس زوایای برش، به همراه روشی برای برش حتی قطعات یک میلی‌متری، و تلاش برای دستیابی به نقش‌ها و لکه‌های چوبی مورد نظر از طریق بازگرداندن چوب به شرایط مطلوب، از جمله میزان رطوبت طبیعی، و بهره‌گیری از فعالیت باکتری‌ها، مراحل اصلی تولید اثر بودند.

 

انواع چوب به‌کار رفته :

انواع چوب به‌ کار رفته عبارت‌اند از: تاغ برای بدن و سر، زرشک برای دم، انجیر برای پاها، عرعر/درخت بهشتی برای بینی و برگ‌ها، افرا ( کیکم) برای بخشی دیگر از برگ‌ها، عناب برای منقار، ون اروپایی برای زمینه و ونگه برای حاشیه.

ابزارهای مورد استفاده شامل اره مویی، رنده، کاغذ سنباده، میخ و چکش بوده‌اند.

 

مشخصات / ویژگی‌های فنی :

ابعاد اثر ۳۵ × ۶۰ سانتی‌متر است. ضخامت ورقه‌های چوب ۴ میلی‌متر و تعداد قطعات ۴۷ قطعه است. وزن اثر ۷۰۰ گرم است. تمامی رنگ‌ها و سایه‌ها با دقت انتخاب شده‌اند تا از قابلیت‌های طبیعی موجود در چوب‌ها بیشترین بهره گرفته شود.

 

کلیدواژه‌ها :

نقش‌بندی ، ردیابی نقش چوب، معرق، نقش چوب، برش مضاعف ، بافت چوب، برش چوب، اره مویی، شخصیت‌پردازی چوب، هنر چوب

 

چکیده پژوهش :

«نقش‌بندی» روشی جدید یا رویکردی نوین است که برای خلق این اثر به کار گرفته شده و هدف آن بهره‌گیری از اتصال خطوط، امتداد بافت‌ها از یک قطعه به قطعه دیگر و تشخیص سایه روشن واقعی، نه صرفاً ایجاد تضاد رنگی و تنوع تونالیته‌ها، همان‌گونه که در دیگر آثار معرق معمول است.

این روش از هنرمند می‌خواهد با تمام وجود تلاش کند تا حد امکان خود را با طبیعت چوب هماهنگ کند؛ درک روشن‌تری از اثر خود به دست آورد و الهام مستقیم خود را از قابلیت‌ها و امکانات طبیعی‌ای که چوب در اختیار او قرار می‌دهد دریافت کند. 

در نتیجه، کلیت اثر در نگاه مخاطب سرانجام به‌گونه‌ای جلوه می‌کند که گویی هنر طبیعت را به صدا درمی‌آورد.

چالش :

تعریف الگوهای هندسی برش به‌گونه‌ای که قطعات چوب بتوانند نقش‌های اصلی و طبیعی خود را حفظ کنند، غلبه بر ضخامت خط برش بدون استفاده از آستر، و رسیدن به ایده‌ای که هنرمند آن را «برش مضاعف» می‌نامد ــ روشی که هنگام سنباده‌کاری برای جلوگیری از تخریب نقش‌ها و بافت‌های زیرین و حفظ تصویر اصلی به کار گرفته می‌شود ــ از مهم‌ترین چالش‌های این پروژه بودند.

هنرمند و بنیان‌گذار این روش: محمدعلی ودود

پایان مطلب A'DESINGN AWARD

 

_ مطلب کاتالوگ حراج کاویان درباره اثر قلب جنگل محمدعلی ودود

 یرنده ى خزان؛ نقش بندی حیات بر حافظه ى چوب

 محمدعلى ودود هنرمند، پژوهشگر و مدرس دانشگاه، از چهره هاى شناخته شده هنرهاى سنتى و هنرهاى چوبى ایران است. او فعالیت حرفه اى خود را از اواخر دهه ١٣٧٠، در پیوند با کلاس هاى احیاى هنرهاى سنتى سازمان میراث فرهنگى و کارگاه هنرهاى چوبى پژوهشکده هنرهاى سنتى ایران آغاز کرد؛ 

فضایى که مجاورت با استادان برجسته و دسترسى به منابع تاریخى و پژوهشى، زمینه شکل گیرى نگاه دقیق او به میراث هنرى ایران را فراهم ساخت. 

ودود در ادامه، با تأسیس و مدیریت کارگاه هاى تخصصى حجم، حجارى و هنرهاى چوبى، تدریس در دانشگاه هاى متعدد، بنیان گذارى مؤسسه هنرهاى چوبى ودود و فعالیت در نهادهاى ملى و بین المللى، نقشى مؤثر در آموزش، پژوهش و توسعه هنرهاى سنتى ایفا کرده است. 

دریافت نشان درجه یک هنرى، عنوان "مرد سال ٢٠٢٢ شوراى جهانى صنایع دستى و نشان بین المللى «دست خلاق»، جایگاه او را به عنوان هنرمندى صاحب سبک در عرصه هنرهاى چوبى تثبیت کرده است.

اثر حاضر با تکنیک نقش بندى روى چوب اجرا شده و نمونه اى شاخص از رویکرد ودود به ماده، طبیعت و روایت است. 

دراین اثر، پرنده اى در حال فرود، سقوط یا تعلیق، در میانه ى بسترى از چوب روشن و موج دار تصویر شده است. ترکیب بندى اثر بر حرکت مورب و کشیده ى پیکره ی پرنده استوار است؛ دمى بلند که به سوى بالاى تصویر امتداد یافته، بال هایى فشرده و پر جزئیات، و سرى خمیده با منقارى قوس دار که در پایین کادر نقطه ى تمرکز بصرى را یدید مى آورد. این وضعیت بدنى، لحظه اى میان پرواز و سکون را تداعى می کند؛ لحظه اى ناپایدار که در آن حرکت به خاطره بدل شده و حیات در آستانه ى خاموشى یا بازگشت به طبیعت قرار گرفته است.

اهمیت این اثر محمدعلی ودود بیش از هر چیز در نسبت سنجیده ى تصویر با ماده ى چوب نهفته است. 

ودود، چوب را صرفاً به منزله ى زمینه یا حامل تصویر به کار نمى گیرد، بلکه از رگه ها، گره ها، موج ها و تفاوت هاى طبیعى رنگ آن براى ساختن جهان تصویرى بهره مى برد. زمینه ى روشن اثر، با بافت هاى ییجان و زنده ى خود، فضایى خاموش اما متحرک مى آفریند؛ گویى جریان هوا، گذر زمان و خاطره ى درخت در سطح اثر جارى است. 

در برابر این زمینه، بدن پرنده با قطعاتی از چوب هاى تیره تر، قهوه اى، خاکسترى و طلایى شکل گرفته و تنوع بافت ها جایگزین رنگ پردازى متعارف شده است. بدین سان، سایه روشن، حجم، پر، بال و پوست نه از راه نقاشى، بلکه از ذات ماده پدید مى آیند.

حضور برگ هاى پراکنده پیرامون پرنده، اثر را به قلمرو خزان، فرسایش و چرخه ى حیات نزدیک مى کند. برگها با رنگهاى خاکى و شفافیت هاى ملایم، در اطراف پیکره شناورند و فضایى شاعرانه و اندوهناک مى سازند. پرنده در این میان، نه صرفاً موضوعى طبیعى یا تزیینى، بلکه نشانه اى از حرکت، آسیب پذیرى و بازگشت است. از آنجا که پرنده، برگ، شاخه و زمینه همگى از چوب برآمده اند، میان موضوع و متریال نوعى هم سرشتى مفهومى شکل مى گیرد؛ طبیعت با پیکره ى خود، روایت طبیعت را باز مى گوید. این ویژگى، اثر را از سطح یک مهارت صناعى فراتر برده و به تأملى درباره ى ماده، زمان و حافظه بدل مى کند.

در جهان هنرى ودود، تخیل و واقعیت در مرزى سیال به هم مى رسند. او هنر را بسترى براى روایت امکان هایى مى داند که در تاریخ وفرهنگ مجال ظهور نیافته اند؛ از همین رو، آثارش کوششى براى مرئى کردن نادیده ها و بازخوانى جهان هاى ینهان در حافظه ى فرهنگى است. 

در این اثر نیز پرنده ى واژگون، مى تواند تصویرى از رخدادى ناتمام، پروازى گسسته یا بازگشتى آرام به سرچشمه باشد.

هنرمند با کنترل دقیق فرم، انتخاب آگاهانه ى چوب ها و وفادارى به شأن طبیعى ماده، بیانى مى آفریند که هم ریشه در سنت هنرهاى چوبى ایران دارد و هم واجد نگاهى معاصر، تأملى و شخصى است.

در مجموع، این اثر از "محمدعلى ودود" نمونه اى ممتاز از نقش بندى معاصر روى چوب است؛ اثرى که در آن مهارت فنى، شناخت عمیق متریال و تخیل روایى در تعادلى سنجیده قرار گرفته اند. پرنده، در بسترى از رگه هاى زنده ى چوب وبرگ هاى خزان زده، به استعاره اى از حیات، زمان، فرود وبازگشت بدل مى شود. اثر با آرامش بصرى، ظرافت اجرا و پیوند درونى میان ماده و معنا، جایگاه ودود را در تداوم و نوسازى هنرهاى سنتى و چوبى ایران به روشنى بازتاب مى دهد.

_ آثار هنری محمدعلی ودود 

محمدعلی ودود در سال‌های گذشته توانسته است برای هنر چوب، در امتداد یک زبان شخصی و قابل شناسایی، مخاطب و بازار رو به گسترش مهیا کند؛ مسیری که امروز نشانه‌های آن را می‌توان در مجموعه‌های خصوصی و همچنین در داده‌های حراج ها دید:

 در حراج کاویان ۲۰۲۶، اثری با تکنیک نقش‌بندی در ابعاد ۳۰×۶۰ سانتی‌متر، که برگزیده بخش هنرهای زیبای A’ Design Award ایتالیا بوده، با قیمت ۸٬۸۰۰ دلار چکش خورد 

و مجسمه چوبی «مرغ مرغ ملکوت» از مجموعه «گردایش سی و آن یک مرغ»، حاصل همکاری او با شادی حبیب و برنده مدال برنز بهترین طرح‌های برگزیده سال ۲۰۱۹ ایتالیا، در بیست و پنجمین حراج تهران، سال ۲۰۲۶ به قیمت یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان، معادل حدود ۹٬۷۰۰ دلار، به فروش رسید. 

این ارقام در کنار سابقه دریافت نشان بین‌المللی دست خلاق، عنوان مرد سال ۲۰۲۲ International Crafts Award هند، عنوان استاد برتر هنرهای چوبی آسیا و اقیانوسیه در سال ۲۰۲۶، چندین عنوان و انتخاب در A’ Design Award ایتالیا و Kioskedia Awards، عضویت مادام‌العمر در کنسرسیوم جهانی طراحان، عضویت در شورای هنر بنیاد ملی نخبگان و گروه تخصصی هنرهای سنتی فرهنگستان هنر و دریافت نشان درجه یک هنری، بخشی از سرمایه نمادین برندی را می‌سازد که ودود طی سال‌ها شکل داده است.

بخشی از اهمیت این برند هنری نیز در مسیر آثار او پس از تولید دیده می‌شود؛ آثاری در بخش گنجینه دیجیتال موزه MOOD ایتالیا، موزه پژوهشکده هنرهای ملی وزارت میراث فرهنگی و موزه دانشگاه هنر تبریز و همچنین در مجموعه‌های خصوصی پروفسور گیو خلیلی، مهندس عباسی و گالری عباسی، مهندس حسن گلچین‌پور و گالری مس‌نگار، مهندس اسماعیل قدس، دکتر فرشید بزرگی و مهندس میثم مرادی‌منش نگهداری می‌شوند. 

 از منظر بازار، آنچه در مورد ودود اهمیت دارد شکل‌گیری همزمانِ زبان شخصی، اعتبار حرفه‌ای، سابقه بین‌المللی، مجموعه‌داری و سابقه فروش در حراج است؛ عناصری که در کنار یکدیگر نام یک هنرمند را از یک امضای شخصی به یک برند هنری قابل تشخیص در بازار تبدیل کرده اند.