شادی حبیب و مجسمه مرغ ملکوت با هفت هنر ؛ از A'DESINGN ایتالیا تا حراج تهران

ایران آرت : در میان آثار " شادی حبیب [ ۱۳۶۵ تهران ] مجسمه چوبی «مرغ ملکوت »، از مجموعه «گردایش سی و آن یک مرغ»، نمونه‌ای منحصر به فرد، از هم‌نشینی چوب، هنر، تاریخ و دغدغه‌های محیط‌زیستی است؛ ارائه هفت هنر و هنرهای چوبی مانند مقرنس، معرق، منبت، خراطی، پیکرتراشی، منبت سطح‌بندی و مشبک‌منبت در یک مجسمه با نهایت ظرافت هنری و مهارت های اجرایی.

اثری که ایده و شیوه اجرایش، همزمان ستایش دو قلمرو متفاوت را به هم پیوند می‌دهد: بیان هنری و مواجهه با مسئله محیط زیست. 

مسیر طی‌شده توسط این اثر درخشان نشان می‌دهد که توجه به آن تنها در محدوده یک تجربه هنری باقی نمانده است؛ «مرغ ملکوت » در عرصه اعتبار هنری و سپس در فضای مارکت هنر نیز مورد توجه قرار گرفته است. 

در سال ۲۰۱۹ ، جایزه معتبر A'DESINGN ایتالیا این اثر را به‌عنوان «برگزیده» معرفی کرد و هفت سال پس از آن، در سال ۲۰۲۶، در بیست و پنجمین حراج تهران ، ارائه و روی قیمت یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان، معادل حدود ۹٬۷۰۰ دلار چکش خورد.

 چایزه A'DESINGN در وب‌سایت خود و حراج تهران در سایت و کاتالوگ، هر یک با زاویه دید و منطق متفاوتی به معرفی و تشریح این اثر پرداخته‌اند. 

به لطف تلاقی این دو نقطه عطف، خوانش مرغ ملکوت می تواند فوق العاده جذاب باشد؛ زیرا یک نگاه صرفن هنری و زیبایی شناسانه در کنار نگاه بازار هنر قرار گرفته است و جالب اینکه هر دو نگاه ، یکی با جایزه دادن و یکی با فروش از این اثر به زبان خویش ستایش کرده اند.

ما در ادامه، هر دو متن را بازنشر می‌کنیم تا بتوانیم بدون واسطه ببینیم یک اثر هنری، چگونه در دو بستر متفاوت، توصیف، تفسیر و در نهایت ارزش‌گذاری شده است.

اما پیش از بازنشر این دو تحلیل ، لازم است بدانیم خانم شادی حبیب با توجه به تخصص هایش در کدام بخش های این اثر نقش آفرینی بیشتری داشته است.

 

_ هنرهای شادی حبیب در اثر مرغ ملکوت

بدیهی ست اثر هنری مشترک، حاصل ایده و اجرای مشترک است و تمیز دادن سهم هر هنرمند بسیار دشوار است به خصوص که در هنرهای سنتی ایرانی، کار جمعی اساتید روی یک اثر هنری آیینی کهن است که دنیای هنر از آن آگاه است.

اما شاید در یک مقاله هنری تخصصی، دانستن درباره هنرهای تخصصی هر یک از هنرمندان جالب باشد.

خانم شادی حبیب در این اثر علاوه بر همکاری های مشترک به طور اختصاصی در قسمتهای مشبک منبت شده روی دم ،زیر دم، بال ها، و بخش هایی از منبت سطح بندی روی دم کار کرده است.

 

_ مطلب سایت A'DESINGN AWARD درباره مجسمه مرغ ملکوت 

نام اثر: مرغ ملکوت

کارکرد اصلی: مجسمه چوبی

اعضای تیم (۲ نفر): شادی حبیب و محمدعلی ودود 

الهام:

این اثر از داستان حضرت ابراهیم الهام گرفته است؛ داستانی که در آن خداوند سه پرنده را که قطعه‌قطعه شده و اجزای آنها بر فراز سه کوه متفاوت قرار گرفته بود، زنده کرد تا ابراهیم شاهد رستاخیز آنها باشد. این داستان ما را به این باور رساند که هنر، همچون پدیده‌ای الهی، می‌تواند با کنار هم قرار دادن قطعات چوب مرده و به‌کارگیری هنرهای گوناگون، حیات و شکلی تازه بیافریند. 

برای تحقق این ایده، هفت هنر و شیوه متفاوت، از جمله مجسمه‌سازی، مقرنس، معرق، منبت و دیگر فنون چوب‌کاری را در کنار انواع چوب از جمله عناب، تاغ، شمشاد، روبینیا و رز چوب به کار گرفتیم.

_ ویژگی‌های منحصربه‌فرد / شرح پروژه:

در میان هنرها و فنون مختلف به‌کاررفته در این اثر، توجه ویژه‌ای به مقرنس شده است. مقرنس هنری شگفت‌انگیز و بسیار زیباست که عمدتاً در طراحی و تزئینات معماری به کار می‌رود و با کنار هم قرار دادن قطعات تکرارشونده و منظم، ساختارهایی هندسی ایجاد می‌کند.

به دلیل دشواری اجرای این هنر و محدودیت‌های موجود در طراحی آن که اغلب به شکل‌گیری فرم‌های تکراری منجر می‌شود، مقرنس به‌تدریج در حال از بین رفتن است. برای ایجاد کاربردی تازه برای مقرنس، به روشی نوآورانه نیاز بود تا این هنر از تقارن و تکرار ناشی از محدودیت‌های هندسی فراتر رود.

برای این منظور، شیوه‌ای نوآورانه ابداع کردم که آن را «مقرنس لایه‌ای» می‌نامیم. برخلاف روش سنتی که در آن مقرنس با قرار دادن قطعات کوچک در کنار یکدیگر یا تراشیدن آن در قالب یک قطعه بزرگ ساخته می‌شود، در این روش قطعات در لایه‌های مختلف قرار می‌گیرند و بر اساس فرم و طراحی، به لایه‌هایی با ضخامت‌های متفاوت تقسیم می‌شوند؛ سپس طرح‌های مقرنس بر روی این لایه‌ها تراشیده می‌شود.

بخش پایینی بدنه «مرغ ملکوت» با استفاده از شیوه مقرنس لایه‌ای ساخته شده، در حالی که تاج اثر با روش سنتی مقرنس طراحی و اجرا شده است. این تفاوت امکان مقایسه ساده‌تر دو روش را فراهم می‌کند و قابلیت‌های این هنر زیبا را به نمایش می‌گذارد.

در طول اجرای اثر تلاش شده است به جای رنگ‌آمیزی چوب‌ها، از رنگ‌های طبیعی خود چوب استفاده شود. برای مثال، طیف روشن و تیره گردن پرنده حاصل استفاده از یک قطعه چوب عناب است و تمام رنگ‌هایی که در سر پرنده دیده می‌شود، رنگ طبیعی چوب‌های به‌کار رفته است.

چشم‌ها از صدف‌های خلیج فارس ساخته شده‌اند. این صدف‌ها به گونه‌ای برش خورده‌اند که مردمک چشم در واقع از رسوبات طبیعی موجود در داخل صدف شکل گرفته و هر چشم از یک قطعه واحد ساخته شده است.

 

_نحوه اجرا / روند/ عامل:

این اثر اساساً یک مجسمه ایستا است و قابلیت تبدیل شدن به شکل دیگری را ندارد.

ایده اولیه طراحی این اثر بر اساس انتخاب مناسب‌ترین فرم پرنده شکل گرفت؛ فرمی که بتواند محدودیت‌های اجرایی ناشی از اجرای هم‌زمان مقرنس، مجسمه‌سازی، تزئینات و دیگر فنون روی یک پیکره را پاسخ دهد.

از این رو، این اثر تا حد زیادی بر قابلیت‌های حوزه‌های هنری به‌کاررفته در ساخت آن استوار است؛ حوزه‌هایی که در کنار یکدیگر قرار گرفته و در نهایت به شکلی واحد و منسجم در پیکره پرنده جمع شده‌اند.

برای تفکیک حوزه‌های مختلف در فرآیند اجرا، اجزای اثر با استفاده از رنگ‌های طبیعی گوناگون چوب‌ها شکل گرفته‌اند؛ به‌گونه‌ای که مجموعه‌ای از رنگ‌ها شبیه به رنگین‌کمانی را تداعی می‌کنند که به صورت اجزای مختلف بدن پرنده در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

_ مدت و محل اجرای پروژه: پروژه در سال ۲۰۱۷ آغاز شد.

 

_ فناوری تولید / شیوه اجرا:

مقرنس، منبت‌کاری، مشبک‌کاری سنتی چوب ایرانی، معرق ایرانی، خراطی، مجسمه‌سازی و معرق‌کاری روی چوب، هنرها و فنونی هستند که برای اجرای این اثر در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا ایده اصلی بتواند به شکلی کامل‌تر در قالب یک طراحی سه‌بعدی تجسم پیدا کند.

 

_ مواد و مصالح:

انواع چوب، از جمله عناب، شمشاد، رزچوب، تاغ و روبینیا، به همراه صدف‌های طبیعی خلیج فارس.

 

_ مشخصات / ویژگی‌های فنی:

۹۰ × ۴۰ × ۴۰ سانتی‌متر

۳۰ × ۳۰ × ۱۲۰ سانتی‌متر

 

_ کلیدواژه‌ها:

هنر، هنر سنتی، مجسمه‌سازی، طراحی، آثار هنری چوبی، هنر چوب، چوب‌کاری، مقرنس، منبت‌کاری

 

_ چکیده پژوهش:

تمام مراحل اجرای اثر با بهره‌گیری از دانش هنری، تخصص و تجربه اعضای تیم انجام شده است.

اعضای تیم (۲ نفر): شادی حبیب . محمدعلی ودود

_ مطلب سایت و کاتالوگ حراج تهران درباره مجسمه مرغ ملکوت 

مرغ ملکوت، تندیسی چوبی اثر محمدعلی ودود با تزیینات مشبک‌منبت شادی حبیب است که توانسته طرحی خلاقانه و منحصر به‌فرد را بر بنیان انواع تکنیک‌های سنت ایرانی از ساخت و تزیین چوب تجسم بخشد. 

در این اثر هفت رشته کهن و سنتی هنر ایرانی چون مقرنس، معرق و معرق منبت، خراطی، پیکرتراشی، منبت سطح‌بندی و مشبک‌منبت به هم آمیخته شده و پیکره‌ای را ساخته که از دو وجه زیبایی‌شناسانه و هستی‌شناسانه قابل تعمق است:

نخست به لحاظ فرم زیبایی‌شناسانه، این پرنده شباهت نزدیکی به طاووس‌های فلزی دوران پرشکوه هنر صفوی و مرغان عَلَم عاشورایی به عنوان حاملان عرش دارد و تأثیرپذیری هنرمند را در بازگشت به ریشه‌های کهن بصری و دستاوردهای زیبایی‌شناسانه هنر ایرانی در کنار تأثیرپذیری از بسترهای فکری و فرهنگ شیعی نشان می‌دهد. در این تندیس زیبا این بار به‌جای فلز سخت، از لایه‌بندی چوب، معرق، سطح‌بندی و حجم‌سازی سنتی بهره گرفته شده و سپس بخش تزیینات ظریف مشبک منبت به واسطه مهارت دست و نگاه ظریف زنانه شادی حبیب بر پیکر پرنده نشسته و ظرافت و دقت را به اوج شکوه رسانده است. این نگاهِ همراه با اشتیاق و احترام نسبت به انواع هنرهای دوران گذشته در طراحی بخش‌های مختلف بدن این پرنده نیز دیده می‌شود. محمدعلی ودود در طراحی بخش زیرین شکم پرنده و تاج آن از هنر مقرنس استفاده کرده؛ هنری که زیباترین شکوه را در تقسیم‌بندی فضایی معماری اسلامی، به‌خصوص تزیینات ایوان مساجد اسلامی به‌دست آورده و بیانگر تأثیرپذیری و تعمق هنرمند در دیگر انواع هنر ایرانی است. در واقع هرچند فرم کلی پرنده، بر بنیان طبیعت‌گرایی شکل گرفته و به لحاظ طراحی بر پرنده طاووس وفادار مانده است، اما در ترکیب با فرم‌های انتزاعی و هندسی، تمایل و وجه غالب نگاه زیبایی‌شناسانه هنر ایرانی را به نقوش هندسی و تجریدی در کنار تزیینات ظریف نشان می‌دهد. استفاده از صدف خلیج فارس برای چشم پرنده و تراش زیبای آن برای ایجاد مردمک چشم بر اساس بافت واقعی صدف و ایجاد عمق نگاه، در کنار کاربرد رنگ طبیعی چوب‌های الوان ویژگی خاص دیگر این اثر ظریف و منحصر به‌فرد است که گویای تسلط هنرمند بر استفاده استادانه از فرم و محتواست. هارمونی رنگ‌ها و بافت‌های انواع چوب، چون چوب اقاقیا (پر دم)، ونگه (چتر)، عناب (گردن و پاها)، گردو (مقرنس و قلمه پایه)، طاق (پرها)، بلوط (پاسنگی پایه) و شمشاد (مشبک منبت‌ و مقرنس‌کاری) دیده می‌شود در اثر دیده می‌شود.

این اثر بازتاب‌دهنده نگاه انسان شرقی به ساحت هستی و حضور همیشگی حق در لحظه لحظه وجود است. 

بر اساس گفته هنرمندان این پرنده زیبا، یکی از مجموعه سی‌تایی پرندگانی است که با تأسی از مفهوم عرفانی کثرت در وحدت عرفان اسلامی و ارتباط معناشناسانه‌ای که با سی جزء قرآن، سیمرغ شاهنامه و سی‌مرغ عطار دارد، ساخته شده است. انتخاب نام مرغ ملکوت، تصدیقی بر این نگرش است. در نگاه عرفان اسلامی مرغ جان که ماهیتی ملکوتی و الوهی دارد در قفس تن به بند آمده و رهایی را در بازگشت به اصل و بهشت اهورایی می‌جوید و در هجر آن نغمه سر می‌دهد. فرم طاووس که به واسطه رنگ‌های الوان و زیبا پرنده‌ای بهشتی و آن‌جهانی است نیز با همین دیدگاه انتخاب شده است.

 

_ آثار هنری شادی حبیب 

خانم شادی حبیب [ ۱۳۶۵ تهران ] هنرمندی برآمده از فضای آکادمیک است که مسیر حرفه‌ای خود را در پیوند میان گرافیک، صنایع‌دستی و هنرهای چوبی توسعه داده است. 

او فارغ‌التحصیل گرافیک از دانشگاه شریعتی، کارشناسی صنایع‌دستی از دانشگاه الزهرا و کارشناسی ارشد صنایع‌دستی از دانشگاه هنر اصفهان است و به‌عنوان مدرس دانشگاه نیز فعالیت دارد؛ 

از منظر بازار هنر، آثار چوبی شادی حبیب، با اقبال روز افزون روبرو ست و آثارش با حضور در مجموعه‌های موزه‌ای و خصوصی و ورود به حراج ها قابل رصد است. مهم‌ترین نقطه این مسیر، حضور او در بیست‌وپنجمین حراج تهران در سال ۲۰۲۶ با مجسمه چوبی «مرغ ملکوت»، حاصل همکاری با محمدعلی ودود، است که با قیمت ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان حدود ۹۷۰۰ دلار چکش خورد؛ این اثر سال ۲۰۱۷ در رقابت معتبر طراحی ایتالیا A'DESINGN AWARD مورد تقدیر قرار گرفته بود. موزه گالری عباسی در شهر اراک نیز اثر شادی را در سال ۱۴۰۲ خریداری و آن را به نمایش گذاشته است.

در کنار این فروش ها، آثار شادی حبیب در مجموعه‌هایی از جمله گنجینه دیجیتال موزه ایتالیا، موزه پژوهشکده هنرهای ملی وزارت میراث فرهنگی، موزه دانشگاه هنر تبریز و مجموعه‌های خصوصی نگهداری می‌شوند.

 

خانم شادی حبیب، در سال‌های اخیر موفق به کسب عناوین و رتبه‌های بین‌المللی در رویدادهای هنری آمریکا و ایتالیا شده است: 

در سال ۲۰۲۲، اثر Centaur او در مسابقه بین‌المللی ALL Figurative/Portrait که توسط Contemporary Art Gallery Online در آمریکا برگزار شد، موفق به دریافت عنوان Best in Show شد. 

همچنین در ژانویه ۲۰۲۵، در چهاردهمین دوره All Women Art Exhibition از سوی Light Space & Time Online Art Gallery آمریکا، اثر «BIRDS’ BATTLEFIELD» او در بخش 3 Dimensional موفق به کسب رتبه سوم (3rd Place) شد.

کسب رتبه سوم در دو سال پیاپی در جشنواره بین المللی طراحی ایتالیا A'DESINGN AWARD در سال های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بر اعتبار بین المللی آثار هنری او تاکید موکد می کند.

شادی دارای درجه یک هنری در رشته حجم و عضو شورای سیاست‌گذاری المپیاد ملی مهارت است و عنوان نفر اول و نشان درجه یک هنرهای چوبی جشنواره شمسه در ایران را نیز در کارنامه دارد.

این ترکیب جالب توجه از آموزش دانشگاهی، تخصص در هنرهای چوبی، جوایز بین‌المللی، حضور در مجموعه‌ها و سابقه فروش در بازار رسمی هنر، تصویری از هنرمندی ارائه می‌کند که ماده سنتی چوب را به زبان معاصرِ مجسمه و طراحی پیوند زده و هم‌زمان در حال شکل‌دادن به جایگاه خود در بازار هنر است.