شادی حبیب و اثر آوردگاه پرندگان/ یک شطرنج با دو ساحت معنایی
یک مجسمه کاربردی شطرنج با دو ساحت معنایی از شادی حبیب که برنده جایزه هنری بین المللی ست و هم از نظر فرم و هم معناگرایی نکات جالب توجهی ارائه می دهد.
ایران آرت : از شادی حبیب ، هنرمند شناخته شده عرصه مجسمه چوبی و برگزیده ۶ جایزه معتبر بین المللی، اثر "آوردگاه پرندگان" را بررسی می کنیم در حالی که چند روز پیش اثر دیگری از او [مجسمه پرنیان ] ، پانزدهم آبان در دومین حراج خصوصی کاویان در تهران به فروش رسیده است.
اتفاقن مجسمه چوبی کاربردی "آوردگاه پرندگان" حائز جایزه ای بین المللی ست؛ ژانویه ۲۰۲۵ این اثر برگزیده سوم بخش آثار سهبعدی چهاردهمین نمایشگاه بینالمللی هنر زنان گالری آنلاین Light Space & Time آمریکا شده است تا بار دیگر موفقیت توامان شادی حبیب در بازار هنر و کیفیت و اعتبار هنری تأکید شود.

مجسمه کاربردی آوردگاه پرندگان با چوب های گردو، عناب، شمشاد، جوش کیکم و جوش سنجد در ارتفاع ۸۰ سانتیمتر خلق شده است.

شادی حبیب در «آوردگاه پرندگان» با بهرهگیری از هندسه دایره، فرمپردازی انتزاعی، تنوع طبیعی چوبها، ریتم حاصل از تکرار و تفاوت و پیوند حجم با عناصر معماری کهن، به ترکیبی دست یافته که واجد انسجام و هویت بصری مستقل است. ارزش زیباییشناختی اثر در هماهنگی میان این مؤلفههاست.
_ یک مجسمه_شطرنج با دو ساحت معنایی
«آوردگاه پرندگان» که در قالب یک شطرنج کاربردی شکل گرفته، اثری که جهان بازی را نهفقط بهعنوان عرصهای برای حرکت، رقابت و تصاحب جایگاهها، بلکه بهمثابه جهانی قابل تأمل بازنمایی میکند؛ جهانی که در آن برخی برای بهدستآوردن جایگاه میجنگند و برخی، فراتر از این رقابت، بارِ جهان را بر دوش میکشند.
شادی حبیب در این اثر، صفحهٔ شطرنج را بر محور دایرهای طراحی کرده است؛ دایرهای که یادآور زمین و عرصهٔ مشترک زیستن است. مهرهها با تکیه بر جایگاه و نقش هر یک در بازی، در قالب فرمهایی انتزاعی طراحی شدهاند و بر پایههایی با الهام از معماری معابد و زیگوراتهای میانرودان و ایران باستان قرار گرفتهاند. این ارجاع به معماری کهن، جهان بازی را به حافظهای تاریخی و تمدنی پیوند میدهد؛ گویی مناسبات قدرت، تقابل و جابهجایی جایگاهها، در دورههای گوناگون تاریخ نیز صورتهای متفاوتی از خود داشتهاند.
اما آنچه ساختار مفهومی اثر شادی حبیب را از یک شطرنج متعارف فراتر میبرد، حضور سه پرنده در بخش زیرین آن است. این سه پرنده، از همان گونهٔ پرندگانی هستند که بر صفحه حضور دارند، اما مأموریتی متفاوت بر عهده گرفتهاند. آنها دیگر درگیر حرکت مهرهها، قواعد بازی و منطق پیروزی و شکست نیستند؛ از جهان رقابت عبور کردهاند و در جایگاه نگهبانان جهانِ بالا، کل ساختار بازی را بر بالهای خود حمل میکنند.
در این ترکیب، دو جهان در نسبت با یکدیگر قرار میگیرند: جهانی که در آن مهرهها برای حرکت، بقا و تصاحب موقعیتها با یکدیگر مواجه میشوند، و جهانی دیگر که در زیر این میدان شکل گرفته است؛ جهانی که در آن سه پرنده نه برای پیروزی، بلکه برای نگهداشتن و بر دوش کشیدن این عرصه حضور دارند.
به این ترتیب، نسبت میان آنچه بر صفحه دیده میشود و آنچه در زیر آن قرار گرفته، به یکی از محورهای اصلی اثر بدل میشود. آنهایی که در جهان بازی حرکت میکنند، بر صفحه دیده میشوند؛ اما آنهایی که جهان بازی را بر دوش دارند، زیر آن قرار گرفتهاند.
«آوردگاه پرندگان» شادی حبیب در نهایت پرسشی را پیش روی مخاطب میگذارد: آیا اهمیت در دیدهشدن، رقابت و بهدستآوردن جایگاه است، یا در توانایی بر دوش کشیدن جهانی که دیگران در آن به رقابت مشغولاند؟

_ تحلیل زیبایی شناسانه مجسمه آوردگاه پرندگان
اثر «آوردگاه پرندگان» از شادی حبیب، نمونهای جذاب و جالب از پیوند مجسمهسازی با طراحی کاربردی است؛ اثری که در قالب یک صفحه شطرنج با ارتفاع ۸۰ سانتیمتر شکل گرفته و در آن، ظرفیتهای بیانی حجم، تنوع ماده، ترکیببندی و ساختار فضایی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. ویژگی قابل توجه این اثر، تبدیل یک بازی مبتنی بر قواعد و حرکت به ساختاری سهبعدی است؛ ساختاری که در آن هر مهره، ضمن برخورداری از هویت مستقل، جزئی از یک کلیت بصری و هندسی محسوب میشود.

۱. ترکیببندی و هندسه دایره
انتخاب دایره برای طراحی صفحه شطرنج، نخستین تصمیم مهم شادی حبیب در سازماندهی بصری اثر است. برخلاف صفحه متعارف شطرنج که بر هندسه مربع و شبکهای از خانههای منظم استوار است، اینجا دایره به عنصر اصلی ترکیببندی تبدیل شده است. این تغییر هندسی، قواعد آشنای بازی را در بستری متفاوت قرار میدهد و از نظر بصری، حرکت نگاه را از یک ساختار خطی و چهارگوش به فضایی پیوسته و چرخشی هدایت میکند.
دایره همچنین واجد نوعی مرکزیت و تعادل درونی است. استقرار مهرهها در پیرامون و امتداد فضای مرکزی، نوعی سازماندهی شعاعی ایجاد میکند که در آن روابط میان اجزا اهمیت بیشتری از جایگاه منفرد هر عنصر مییابد. به این ترتیب، اثر از یک مجموعه مهرههای مستقل فراتر میرود و به یک ترکیببندی واحد و منسجم تبدیل میشود.

۲. فرمپردازی و انتزاع در طراحی مهرهها
مهرههای شطرنج در این اثر، بازسازی مستقیم نمونههای متعارف نیستند؛ بلکه با رویکردی انتزاعی و مجسمهوار طراحی شدهاند.
شادی حبیب با فاصله گرفتن از بازنمایی صریح و تثبیتشده مهرههای شطرنج، ویژگیهای فرمی هر عنصر را به زبان حجم، انحنا، امتداد و تغییرات سطحی ترجمه کرده است.
خطوط منحنی و پیچان، کشیدگی برخی اندامها و تفاوت در ارتفاع و تناسبات، به پیکرهها کیفیتی ارگانیک و پویا میبخشد. در این میان، ترکیب خطوط نرم و سیال با بخشهایی که ساختاری فشردهتر و عمودی دارند، نوعی تضاد فرمی ایجاد میکند. این تضاد، ضمن حفظ تنوع بصری، به هر مهره تشخصی مستقل میدهد. در واقع، هویت هر پیکره نه صرفاً از نقش آن در بازی، بلکه از کیفیت خاص فرم و نحوه حضورش در فضا ناشی میشود.

۳. ریتم، تکرار و تنوع
یکی از مؤلفههای مهم زیباییشناختی اثر، رابطه میان تکرار و تفاوت است. مهرهها در یک نظام مشترک و با منطق ترکیببندی واحد سازمان یافتهاند، اما از نظر اندازه، جهتگیری، ارتفاع و جزئیات فرمی یکسان نیستند. این تکرار همراه با تغییر، نوعی ریتم بصری ایجاد میکند؛ ریتمی که نگاه را در امتداد صفحه به حرکت درمیآورد و مانع از یکنواختی مجموعه میشود.
تفاوت در تراکم و فاصله میان پیکرهها نیز بر این ریتم تأثیر میگذارد. برخی بخشها از نظر بصری متراکمتر و برخی دیگر گشودهتر هستند. همین تغییر در ضرباهنگ، به ترکیببندی کیفیتی زنده و متغیر میبخشد.

۴. ماده، بافت و ارزشهای رنگی چوب
تنوع چوبهای بهکاررفته، یکی از مهمترین ظرفیتهای زیباییشناختی این مجسمه است که معمولن در زمره خلاقیت های چشمگیر شادی حبیب است. گردو، عناب، شمشاد، جوش کیکم و جوش سنجد، هرکدام واجد ویژگیهای طبیعی متفاوتی از نظر رنگ، رگه، تراکم و بافت هستند. همنشینی این مواد، امکان ایجاد تمایزهای ظریف رنگی و سطحی را بدون اتکا به رنگگذاری مصنوعی فراهم کرده است.
طیفهای گرم و طبیعی چوب، از قهوهایهای عمیق تا رنگهای روشنتر و متمایل به طلایی، به اثر وحدتی ارگانیک میبخشند. در عین حال، تفاوت میان رگهها و کیفیت سطوح، از یکنواخت شدن پیکرهها جلوگیری میکند. در چنین ساختاری، ماده بخشی از بیان زیباییشناختی اثر محسوب میشود. انتخاب چوبهای متنوع همچنین امکان بهرهگیری از تضاد میان سختی، ظرافت و قابلیت پرداخت سطوح را در طراحی اجزا فراهم میآورد.

۵. رابطه حجم و فضای منفی
در این اثر، فضای خالی میان مهرهها بهاندازه خود حجمها اهمیت دارد. فاصله میان پیکرهها، امکان تشخیص مرزهای فرمی و خوانایی ساختار کلی را فراهم میکند. بهویژه در بخش مرکزی صفحه، فضای منفی بهعنوان عنصری فعال عمل میکند و از تراکم بیش از حد ترکیببندی جلوگیری میکند.
پیکرههای عمودی در تقابل با سطح افقی صفحه قرار گرفتهاند و این رابطه میان افق و عمود، یکی از پایههای اصلی تعادل بصری اثر است. همچنین سایههایی که از فرمها بر سطح صفحه امتداد مییابند، به گسترش ادراکی حجمها کمک میکنند.

۶. ارجاعات معماری و ساختار پایهها
پایههای مهرهها با الهام از معماری معابد و زیگوراتهای میانرودان و ایران باستان طراحی شدهاند. این ارجاع، از منظر زیباییشناختی، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ساختار معماری را به مقیاس یک شیء مجسمهوار منتقل میکند. پلهپله بودن و تأکید بر ساختار عمودی پایهها، به مهرهها کیفیتی یادمانی و استوار میبخشد.
در اینجا، شادی حبیب معماری کهن را در قالب منطق ساختاری و تناسبات حجمی وارد طراحی کرده و ساحت آن را از زیبایی به معناگرایی ارتقا داده است. پیوند میان فرمهای انتزاعی پرندگان و پایههایی با یادآوری معماری باستانی، دو زبان بصری متفاوت را در یک کلیت هماهنگ گرد هم آورده است.

۷.صحنه نمایش دو گانه مجسمه آوردگاه پرندگان
صفحه شطرنج مجسمه چوبی شادی حبیب از منظر پرندگان خوش فرم و دلربای روی آن، همه دنیا، همین صحنه بازی و رقابت است و بقا و زندگی در این نبرد ریشه دارد اما بیننده این مجسمه می داند کل این بازی ، بر دوش های سه پرنده فداکار نگاهداری می شود؛ سه پرنده روی پایه ها که بار هستی را به دوش کشیده اند و به دور از هیاهو و جذابیت های بازی به مانایی کل صحنه، فارغ از اینکه چه کسی برنده است چه کسی بازنده همت گماشته اند؛ برای این سه سمبل فداکاری فرقی میان برندگان و بازندگان، سیاه و سفید، زن و مرد نیست، پرندگان محافظ هستی همه را به یکسان دوست می دارند و از همه مراقبت می کنند؛ دانایی مهره ها و دانایی دانای کل جذابیت فوق العاده اثر است.

۸. نور، سایه و پرداخت نهایی
سطوح منحنی و برجسته پیکرهها قابلیت بالایی برای دریافت و بازتاب نور دارند. تغییرات روشنایی بر انحناها و فرورفتگیها، به آشکار شدن جزئیات حجم کمک میکند. در مقابل، سایههای ایجادشده در پیرامون مهرهها، عمق بصری صفحه را افزایش میدهند. پرداخت چوب نیز با حفظ ویژگیهای طبیعی ماده، میان صیقلی بودن و نمایش بافت تعادل برقرار میکند.

۹. وحدت زیباییشناختی و پیوند هنر با کارکرد
یکی از دستاوردهای اصلی «آوردگاه پرندگان» شادی حبیب ، ایجاد پیوند میان کارکرد و بیان هنری است. اثر همچنان هویت یک شطرنج کاربردی را حفظ میکند، اما طراحی مهرهها، انتخاب مواد، هندسه دایرهای صفحه و ارجاعات معماری، آن را از یک وسیله بازی متعارف فراتر میبرد.
_ قیمت آثار شادی حبیب
خانم شادی حبیب [ ۱۳۶۵ تهران ] هنرمندی برآمده از فضای آکادمیک است که مسیر حرفهای خود را در پیوند میان گرافیک، صنایعدستی و هنرهای چوبی توسعه داده است.
او فارغالتحصیل گرافیک از دانشگاه شریعتی، کارشناسی صنایعدستی از دانشگاه الزهرا و کارشناسی ارشد صنایعدستی از دانشگاه هنر اصفهان است و بهعنوان مدرس دانشگاه نیز فعالیت دارد.

از منظر بازار هنر، آثار چوبی شادی حبیب، با اقبال روز افزون روبرو ست و آثارش با حضور در مجموعههای موزهای و خصوصی و ورود به حراج ها قابل رصد است.
پانزدهم آبان ۱۴۰۵ مجسمه چوبی "پرنیان" در دومین حراج خصوصی کاویان در تهران ۲۵۰۰ دلار چکش خورد که با توجه به قیمت دلار در آن روز ۶۷۵ میلیون تومان بود.
از خانم شادی حبیب یک مجسمه در بیستوپنجمین حراج تهران در سال ۲۰۲۶ نیز ارائه شد؛ مجسمه چوبی «مرغ ملکوت»، حاصل همکاری با محمدعلی ودود، است که با قیمت ۱ میلیارد و ۶۵۰ میلیون تومان حدود ۹۷۰۰ دلار چکش خورد؛
این اثر سال ۲۰۱۷ در رقابت معتبر طراحی ایتالیا A'DESINGN AWARD مورد تقدیر قرار گرفته بود. موزه گالری عباسی در شهر اراک نیز اثر شادی را در سال ۱۴۰۲ خریداری و آن را به نمایش گذاشته است.
همچنین در سال ۲۰۲۲، اثر سانتور شادی حبیب در مسابقه بینالمللی ALL Figurative/Portrait که توسط Contemporary Art Gallery Online در آمریکا برگزار شد، موفق به دریافت عنوان Best in Show شد.
همچنین در ژانویه ۲۰۲۵، در چهاردهمین دوره All Women Art Exhibition از سوی Light Space & Time Online Art Gallery آمریکا، اثر «BIRDS’ BATTLEFIELD» شادی حبیب در بخش 3 Dimensional موفق به کسب رتبه سوم شد.
کسب رتبه سوم در دو سال پیاپی از سوی شادی حبیب در جشنواره بین المللی طراحی ایتالیا A'DESINGN AWARD در سال های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بر اعتبار بین المللی آثار هنری او تاکید موکد می کند.
در کنار این فروش ها و موفقیت های بین المللی، آثار شادی حبیب در مجموعههایی از جمله گنجینه دیجیتال موزه ایتالیا، موزه پژوهشکده هنرهای ملی وزارت میراث فرهنگی، موزه دانشگاه هنر تبریز و مجموعههای خصوصی نگهداری میشوند.
خانم شادی حبیب، در سالهای اخیر موفق به کسب عناوین و رتبههای بینالمللی در رویدادهای هنری آمریکا و ایتالیا شده است:
شادی حبیب دارای درجه یک هنری در رشته حجم و عضو شورای سیاستگذاری المپیاد ملی صنایع دستی است و عنوان نفر اول و نشان درجه یک هنرهای چوبی جشنواره شمسه در ایران را نیز در کارنامه دارد.