درخشش کیارش یعقوبی در فرانسه / مسابقه خوشنویسی "ن" مسجد جامع پاریس و رقابت خوشنویسان ۳۲ کشور

ایران آرت: کیارش یعقوبی هنرمند خوشنویس و نقاشی خط شناخته شده در مسابقه خوشنویسی " ن " پاریس در بخش نستعلیق با کسب مقام دوم نگاه‌ها را به خود جلب کرد.

مشخصات اثر کیارش یعقوبی که در این رویداد بین المللی درخشید در کاتالوگ مسابقه این چنین معرفی شده است: اندازه ۵۰ × ۷۰ سانتی متر، آهار مهره ، سرقلم ۵ میلیمتر ، شعر سعدی در وصف پیامبر(ص)، بمناسبت ۱۰۰ سالگی مسجد جامع پاریس.

نکته جالب توجه اینکه هنرمندان ایرانی فقط در رشته نستعلیق حائز رتبه برتر شدند و در پنج بخش دیگر هیچ سهمی نداشتند.

نکته مهم دیگر اینکه در بخش نستعلیق چهار هنرمند ایرانی برنده جوایز نستعلیق شدند که دو نفر آنها مقیم ایران و دو نفر دیگر از کشورهای آذربایجان و عمان شرکت کردند.

سید مجید موسوی مقدم رتبه نخست نستعلیق را به دست آورده و کیارش یعقوبی در رتبه دوم مشترک با حسین اقبالی از جمهوری آذربایجان قرار گرفته است.

در رتبه سوم مشترک نیز محمد کشتکار از عمان و حسن اکبر فتح‌الله از اندونزی معرفی شده‌اند.

 

_ یکصد سالگی مسجد جامع پاریس و مسابقه خوشنویسی نون

مسجد جامع پاریس در سال ۲۰۲۶ صدمین سال تأسیس خود را جشن می‌گیرد؛ سالگردی که برگزارکنندگان آن را تنها فرصتی برای بزرگداشت تاریخ یک بنا نمی‌دانند، بلکه آن را به برنامه‌ای گسترده در حوزه فرهنگ، هنر و ادبیات تبدیل کرده‌اند.

یکی از مهم‌ترین برنامه‌های این سال، نخستین مسابقه بین‌المللی خوشنویسی عربی مسجد جامع پاریس با عنوان «نُون» (Nûn) بود که مراسم اعلام نتایج آن در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شد.

 مسجد جامع پاریس اعلام کرده است که در این مسابقه، خوشنویسانی از ۳۲ کشور شرکت کردند و در نهایت ۳۰ هنرمند در شش شیوه خوشنویسی به عنوان برگزیده معرفی شدند.

 

_ «نُون»؛ مسابقه‌ای به نام قلم و نوشتن

عنوان مسابقه از حرف «نون» در آغاز سوره قلم گرفته شده است: «ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ»

مسابقه با هدف حمایت از هنرمندان، حفظ سنت‌های کلاسیک خوشنویسی و ایجاد گفت‌وگوی فرهنگی از طریق این هنر طراحی شد. در مقررات رسمی مسابقه نیز تأکید شده است که هدف «نُون» تشویق، ارزش‌گذاری و انتقال میراث هنرهای اسلامی و به‌ویژه خوشنویسی کلاسیک عربی است.

شرکت‌کنندگان تنها اجازه داشتند در یک شیوه شرکت کنند و آثار باید بدون نام، امضا یا هر نشانه‌ای که هویت هنرمند را آشکار کند، ارسال می‌شدند. همچنین استفاده از تزئینات و تذهیب در اثر مجاز نبود.

_ شش شیوه؛ از ثلث تا نستعلیق

مسابقه در شش شیوه برگزار شد: ثلث (Thuluth)، نسخ (Naskh)، نستعلیق/تعلیق (Nasta‘liq/Ta‘liq)، دیوانی (Diwani)، کوفی (Kufi) و مغربی (Maghribi).

دستورالعمل رسمی مسابقه برای هر شیوه، اندازه کاغذ و محدوده ضخامت قلم را نیز تعیین کرده بود. برای نمونه، آثار ثلث و کوفی در اندازه ۷۰×۵۰ سانتی‌متر و آثار نسخ، نستعلیق، دیوانی و مغربی در اندازه‌های کوچک‌تر ارائه می‌شدند.

 

_ ۳۰ برگزیده؛ فهرست کامل

در هر یک از شش شیوه، یک رتبه نخست، یک رتبه دوم و یک رتبه سوم تعیین شد؛ اما در چند مورد، هیئت داوران دو اثر را به صورت مشترک (ex æquo) در رتبه دوم یا سوم قرار داد. در نتیجه تعداد نهایی برگزیدگان به ۳۰ نفر رسید. فهرست زیر بر اساس سند رسمی برندگان مسجد جامع پاریس تنظیم شده است.

۱. کوفی | Kufi

رتبه اول Reema Aldakheel عربستان سعودی

رتبه دوم، مشترک: Yasir Karar عراق  Chaima Tliba  تونس

 رتبه سوم، مشترک: Djamel Fenineche  الجزایر Mohammed Sabri  مراکش

۲. مغربی | Maghribi

رتبه اول Selma Ben Ammar  تونس

رتبه دوم مشترک : Khadija Daoudi  مراکش bdullah Ait Tadrart — مراکش

رتبه سوم، مشترک: Najah Safinatun  اندونزی Saad Benserhir — فرانسه

 

۳. دیوانی | Diwani

رتبه اول Jakfar Muhammad  اندونزی

رتبه دوم مشترک : Abdulrazzak Mahmod امارات Abdessamad Mihfad  مراکش

رتبه سوم مشترک:  Juan Ma  چین Khawla Belaib — الجزایر

 

۴. نستعلیق | Nasta‘liq

رتبه اول  Seyed Majid Moosavi Moghadam  ایران سید مجید موسوی مقدم

رتبه دوم مشترک:  Yaghoubi Kiarash ایران کیارش یعقوبی.  Hossein Eghbali — جمهوری آذربایجان حسین اقبالی

رتبه سوم مشترک: Mohammad Keshtkar — عمان محمد کشتکار Hasan Akbar Fatkhullah — اندونزی

 

۵. نسخ | Naskh

رتبه اول Ihab Ibrahim Tabet فلسطین

رتبه دوم مشترک:  Saïd Bin Abdullah  الجزایر  Jamalulael Idrus  اندونزی

رتبه سوم مشترک: Hafizul Abqari  مالزی Abderlrahman Mohamed Morsi مصر

۶. ثلث | Thuluth

رتبه اول Namazireihanloo Ahmadali  ترکیه

رتبه دوم مشترک:  Rahim Yaz  پاکستان Mohamed Ayache  الجزایر

رتبه سوم مشترک:  Mohamed Ezat  مصر  Huda Purnawadi — اندونزی

 

_ ترکیب جغرافیایی برگزیدگان

فهرست نهایی نشان می‌دهد که مسابقه «نُون» از نظر جغرافیایی گستره قابل توجهی داشته است. در میان ۳۰ برگزیده، نام هنرمندانی از ایران، عربستان سعودی، تونس، عراق، مراکش، اندونزی، امارات متحده عربی، الجزایر، فرانسه، چین، جمهوری آذربایجان، عمان، فلسطین، مالزی، مصر، ترکیه و پاکستان دیده می‌شود.

اندونزی با حضور چندین برگزیده در شیوه‌های مختلف، از جمله دیوانی، مغربی، نستعلیق، نسخ و ثلث، یکی از کشورهایی است که حضور پررنگی در فهرست نهایی دارد. مراکش و الجزایر نیز در چند شیوه صاحب رتبه شده‌اند.

 

_ معیار داوری؛ پیش از زیبایی، انضباط خط

آیین‌نامه مسابقه تأکید می‌کند که آثار بر اساس قواعد کلاسیک خوشنویسی ارزیابی شده‌اند. اشتباهاتی که معنای متن را تغییر دهند، خطاهای املایی و رعایت نکردن مقررات مسابقه می‌توانستند به رد اثر منجر شوند. همچنین به شرکت‌کنندگان توصیه شده بود متن آیات و اعراب‌گذاری آنها را با دقت بررسی کنند.

این نکته در شناخت ماهیت مسابقه اهمیت دارد: «نُون» صرفاً یک رقابت زیبایی‌شناختی نبود، بلکه بر مهارت تکنیکی، دقت، تناسبات و وفاداری به قواعد سنتی خوشنویسی تأکید داشت.

_ چرا خوشنویسی در صدمین سال مسجد جامع پاریس؟

مسجد جامع پاریس در ۱۵ ژوئیه ۱۹۲۶ افتتاح شد و اکنون، یک قرن پس از آن، برنامه‌های سالگرد خود را با تمرکز ویژه بر هنر و فرهنگ دنبال می‌کند. خود مسجد اعلام کرده بود که مسابقه خوشنویسی یکی از برنامه‌های فرهنگی شاخص سال صدمین سالگی خواهد بود.

از همین منظر، انتخاب خوشنویسی برای یکی از رویدادهای اصلی این سالگرد قابل توجه است. معماری مسجد، باغ‌ها، زلیج و عناصر تزئینی آن از ابتدا با سنت‌های هنری جهان اسلام پیوند داشته‌اند و مسابقه «نُون» این بار خودِ خط و قلم را به صحنه اصلی آورد.

 

_از پاریس تا جغرافیای جهانی خوشنویسی

نخستین دوره «نُون» تصویری متنوع از جغرافیای امروز خوشنویسی ارائه می‌کند؛ از ایران و ترکیه و کشورهای عربی شمال آفریقا گرفته تا اندونزی، مالزی، پاکستان، چین و جمهوری آذربایجان.

این تنوع به‌ویژه در کنار انتخاب شش شیوه متفاوت اهمیت دارد. کوفی نماینده یکی از کهن‌ترین سنت‌های خط اسلامی است؛ ثلث و نسخ جایگاهی اساسی در سنت نوشتاری و قرآنی دارند؛ دیوانی با سنت عثمانی پیوند خورده است؛ مغربی به سنت‌های نوشتاری مغرب و غرب جهان اسلام تعلق دارد و نستعلیق یکی از مهم‌ترین میراث‌های خوشنویسی ایرانی و فارسی است.

مسابقه «نُون» در نتیجه، صرفاً فهرستی از برندگان نیست؛ تصویری از یک میراث هنری چندمرکزی است که در قرن بیست‌ویکم همچنان در کشورهای مختلف تولید، آموزش و بازآفرینی می‌شود.

_یک قرن پس از افتتاح؛ هنر به روایت تازه مسجد جامع پاریس

مسجد جامع پاریس برای صدمین سالگرد خود مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی را در نظر گرفته است؛ از مسابقه بین‌المللی خوشنویسی تا برنامه‌های ادبی، نمایشگاهی و نخستین جشنواره فیلم کوتاه که برای دسامبر ۲۰۲۶ اعلام شده است.

در این میان، «نُون» شاید یکی از روشن‌ترین نشانه‌های تلاش این نهاد برای پیوند دادن میراث اسلامی با فضای فرهنگی معاصر اروپا باشد.

یک قرن پس از افتتاح مسجد جامع پاریس، قلم بار دیگر در این بنا به صحنه آمده است؛ این بار نه فقط برای نوشتن، بلکه برای رقابتی بین‌المللی که ۳۰ خوشنویس از نقاط مختلف جهان را در شش سنت متفاوت گرد هم آورده است.

و شاید تصویر اصلی این مسابقه همین باشد: در شهری که یکی از مهم‌ترین مراکز هنر مدرن و معاصر جهان است، قلم و مرکب نیز هنوز می‌توانند یک رویداد بین‌المللی را شکل دهند.