آرت بازل پاریس ۲۰۲۶؛ بازتاب هنر معاصر جهان و غیبت گالری‌های ایران/گزارش کیمیا نخعی
گزارش کیمیا نخعی، خبرنگار ایران آرت از آرت بازل پاریس ۲۰۲۶ را بخوانید.
ایران آرت: کیمیا نخعی : نمایشگاه بین‌المللی آرت بازل پاریس از ۲۳ تا ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ در گراند پاله پاریس برگزار شد. این رویداد که در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین نقاط تقاطع بازار جهانی هنر، گالری‌های بین‌المللی و نهادهای فرهنگی تبدیل شده است، امسال میزبان ۲۱۱ گالری از ۴۱ کشور و منطقه بود. این دوره نخستین دوره آرت بازل پاریس تحت مدیریت کریم کریپا بود و با هدف تقویت جایگاه پاریس در عرصه مبادلات هنری و فرهنگی بین‌المللی شکل گرفت.
آرت بازل پاریس در پنجمین دوره خود بار دیگر نشان داد که نمایشگاه‌های بزرگ بین‌المللی هنر، فراتر از فضایی برای عرضه و فروش آثار، به بستری برای شکل‌گیری ارتباطات حرفه‌ای، معرفی جریان‌های هنری و تعیین مسیرهای جدید در عرصه هنر معاصر تبدیل شده‌اند.
_ساختار نمایشگاه و حضور گالری‌های بین‌المللی
برنامه امسال در سه بخش اصلی سازمان‌دهی شده بود: بخش Galeries که به ارائه آثار و برنامه گالری‌های شناخته‌شده اختصاص داشت؛ بخش Emergence با تمرکز بر گالری‌ها و هنرمندان نوظهور؛ و بخش Premise که پروژه‌های کیوریتوریال و پیشنهادهای هنری با رویکردهای پژوهشی و تاریخی را معرفی می‌کرد.
حضور نزدیک به ۳۰ گالری برای نخستین بار در این رویداد، از تلاش برگزارکنندگان برای گسترش دامنه مشارکت و معرفی صداهای تازه در عرصه هنر بین‌المللی حکایت داشت.
در کنار بخش‌های نمایشگاهی، برنامه عمومی آرت بازل با همکاری نهادهای فرهنگی پاریس برگزار شد. این برنامه تلاش داشت ارتباط میان نمایشگاه تجاری، فضای شهری و فعالیت‌های فرهنگی مستقل را تقویت کند.
_بازتاب هنر خاورمیانه در آرت بازل پاریس
یکی از جنبه‌های قابل توجه این دوره، حضور گالری‌هایی از خاورمیانه و شمال آفریقا بود. گالری‌هایی با ارتباط مستقیم با شهرهایی مانند بیروت، دبی، جده و تونس در این رویداد حضور داشتند و بخشی از ظرفیت متنوع هنر معاصر منطقه را به مخاطبان بین‌المللی معرفی کردند.
در این میان، گالری‌هایی مانند Athr Gallery از عربستان سعودی، Green Art Gallery از امارات متحده عربی، Sfeir-Semler Gallery از بیروت و هامبورگ و Marfa' Projects از بیروت از جمله نام‌های قابل توجه در فهرست شرکت‌کنندگان بودند.
حضور این گالری‌ها نشان می‌دهد که هنر معاصر خاورمیانه بیش از گذشته در ساختار نمایشگاه‌های بین‌المللی جایگاه پیدا کرده است. هنرمندان این منطقه با پرداختن به موضوعاتی چون حافظه جمعی، هویت، دگرگونی‌های اجتماعی، معماری، تاریخ و تجربه زیسته، در حال گسترش زبان‌های بصری متنوعی هستند که فراتر از مرزهای جغرافیایی منطقه قابل خوانش‌اند.
_غیبت گالری‌های ایران؛ مسئله‌ای فراتر از یک نمایشگاه
در میان این حضور منطقه‌ای، غیبت گالری‌های مستقر در ایران در فهرست رسمی شرکت‌کنندگان آرت بازل پاریس ۲۰۲۶ قابل تأمل است.
ایران از سابقه‌ای غنی در هنر مدرن و معاصر برخوردار است و هنرمندان ایرانی، چه در داخل کشور و چه در خارج از آن، در دهه‌های اخیر در نمایشگاه‌ها و رویدادهای مهم بین‌المللی حضور داشته‌اند. با این حال، حضور هنرمندان ایرانی در عرصه جهانی لزوماً به معنای حضور پایدار و ساختارمند گالری‌های ایرانی در مهم‌ترین رویدادهای بازار هنر نیست.
محدودیت‌های اقتصادی، دشواری‌های نقل‌وانتقال مالی، مسائل مربوط به حمل‌ونقل و بیمه آثار و پیچیدگی‌های ارتباطات تجاری بین‌المللی از جمله عواملی هستند که می‌توانند مشارکت گالری‌های فعال در ایران را دشوار کنند.
این موضوع پرسشی مهم را مطرح می‌کند: چگونه می‌توان ظرفیت هنری ایران را به حضور مؤثرتر در ساختارهای بین‌المللی هنر تبدیل کرد؟
پاسخ به این پرسش صرفاً در حضور مقطعی یک گالری در یک نمایشگاه خلاصه نمی‌شود. ایجاد ارتباطات حرفه‌ای مستمر میان گالری‌ها، موزه‌ها، کیوریتورها، مجموعه‌داران و مؤسسات فرهنگی بین‌المللی، یکی از پیش‌شرط‌های توسعه حضور هنر ایران در عرصه جهانی است.
_ هنر، بازار و مسئله ارزش
آرت بازل پاریس همچنین فرصتی برای بررسی رابطه میان ارزش هنری و ارزش اقتصادی آثار فراهم می‌کند. در چنین رویدادهایی، مجموعه‌داران، گالری‌داران و مؤسسات هنری در کنار هنرمندان و منتقدان حضور دارند و شبکه‌ای از روابط حرفه‌ای و اقتصادی شکل می‌گیرد که می‌تواند بر مسیر دیده‌شدن آثار و هنرمندان تأثیرگذار باشد.
با این حال، ارزش یک اثر هنری را نمی‌توان صرفاً با میزان فروش یا جایگاه آن در بازار سنجید. بسیاری از جریان‌های مهم هنر معاصر در بسترهای مستقل و خارج از ساختارهای تجاری شکل می‌گیرند.
برای هنر ایران نیز توجه به این تمایز اهمیت دارد؛ چراکه بخش مهمی از تولیدات هنری کشور دارای رویکردهای پژوهشی، تجربی و انتقادی است که لزوماً در چارچوب منطق تجاری نمایشگاه‌های بزرگ قابل ارزیابی نیستند.
_ پایان زودهنگام نمایشگاه
یکی از اتفاقات غیرمنتظره این دوره، اعلام تعطیلی زودهنگام نمایشگاه بود. برگزارکنندگان در ۲۲ اکتبر اعلام کردند که آرت بازل پاریس به دلیل نگرانی‌های امنیتی و احتمال برگزاری اعتراضات و ناآرامی‌ها در شهر، در ساعت ۱۹ روز جمعه ۲۳ اکتبر به فعالیت خود پایان خواهد داد؛ در حالی که تاریخ رسمی پایان نمایشگاه ۲۵ اکتبر بود.
این تصمیم واکنش‌هایی در میان گالری‌داران و فعالان بازار هنر به دنبال داشت. هزینه‌های بالای حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی و از دست رفتن فرصت فروش در روزهای پایانی، به‌ویژه برای گالری‌های کوچک‌تر، از جمله نگرانی‌های مطرح‌شده بود.
این اتفاق بار دیگر نشان داد که حتی بزرگ‌ترین رویدادهای فرهنگی نیز از شرایط اجتماعی و سیاسی محیط پیرامون خود مستقل نیستند.
شایان ذکر است آرت بازل پاریس ۲۰۲۶ علاوه بر نمایش ظرفیت‌های بازار جهانی هنر، تصویری از وضعیت کنونی مناسبات فرهنگی و اقتصادی در عرصه هنر معاصر ارائه کرد. حضور گالری‌های منطقه خاورمیانه در کنار گالری‌های مطرح بین‌المللی، از گسترش دامنه جغرافیایی بازار هنر حکایت دارد؛ اما غیبت گالری‌های مستقر در ایران همچنان موضوعی قابل بررسی است.
مسئله اصلی برای هنر ایران تنها دستیابی به فرصت حضور در نمایشگاه‌های معتبر نیست، بلکه ایجاد زیرساخت‌های حرفه‌ای و ارتباطات پایدار برای مشارکت مؤثر در جریان بین‌المللی هنر است. ظرفیت هنری ایران، برای تبدیل‌شدن به حضوری ماندگار در عرصه جهانی، نیازمند فرصت‌های برابرتر برای معرفی، تبادل و همکاری بین‌المللی است.
