سیدمحمد عمرانی: صنعت بیمه؛ بازیگر پنهان اقتصاد جهانی هنر
در جهان امروز، بیمه آثار هنری دیگر یک خدمت جانبی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی بازار هنر است. همانگونه که بورس بدون نهادهای مالی قدرتمند معنا ندارد، بازار هنر نیز بدون نظام بیمه حرفهای نمیتواند به بازاری جهانی، امن و پایدار تبدیل شود
ایران آرت : سیدمحمد عمرانی – کارشناس اقتصاد هنر
وقتی از اقتصاد جهانی هنر سخن گفته میشود، نگاهها معمولاً به سمت رکوردهای فروش در حراجها، نمایشگاههای بزرگ، موزههای مشهور یا آرتفرهای بینالمللی معطوف میشود. اما در پشت این ویترین پرزرقوبرق، صنعتی فعالیت میکند که کمتر دیده میشود و بدون آن، بخش بزرگی از گردش مالی بازار هنر اساساً امکان تحقق نخواهد داشت؛ صنعت بیمه آثار هنری.
امروزه هیچ موزه معتبر، هیچ آرتفر بینالمللی و هیچ خانه حراج بزرگی بدون پوششهای تخصصی بیمه فعالیت نمیکند. انتقال یک نقاشی از ونگوگ، پیکاسو یا مارک روتکو از یک موزه به موزهای دیگر، تنها یک عملیات حملونقل نیست؛ مجموعهای از ارزیابی ریسک، بیمه، امنیت، لجستیک، کنترل شرایط محیطی و مسئولیتهای حقوقی است که گاه ارزش آن به صدها میلیون دلار میرسد.
در اقتصاد هنر، بیمه دیگر صرفاً ابزاری برای جبران خسارت نیست؛ بلکه یکی از مهمترین عوامل تولید اعتماد در بازار است. سرمایهگذاران، کلکسیونرها، موزهها و گالریها زمانی وارد معاملات بزرگ میشوند که مطمئن باشند داراییهای فرهنگی آنها در برابر خطرات گوناگون محافظت میشود. به همین دلیل، صنعت بیمه به یکی از ستونهای اقتصاد هنر جهانی تبدیل شده است.
بازار بیمه آثار هنری طی دو دهه گذشته رشد قابل توجهی را تجربه کرده و امروز یکی از تخصصیترین شاخههای صنعت بیمه محسوب میشود. شرکتهای بینالمللی علاوه بر صدور بیمهنامه، خدماتی مانند ارزشگذاری آثار، مدیریت ریسک، طراحی استانداردهای نگهداری، نظارت بر حملونقل، امنیت نمایشگاهها، انبارداری تخصصی و حتی مشاوره برای مجموعهداران ارائه میکنند.
به بیان دیگر، شرکت های شریک راهبردی بازار هنر هستند، نه صرفاً پرداختکننده خسارت.
در میان شرکتهای پیشرو، AXA XL یکی از شناختهشدهترین نامها در بیمه آثار هنری است. این شرکت، که میراث چند دهه فعالیت تخصصی در بازار هنر را در اختیار دارد، خدمات خود را به موزهها، گالریها، خانههای حراج، مجموعهداران خصوصی و نمایشگاههای بینالمللی ارائه میدهد. بسیاری از نمایشگاههای مهم اروپا و آمریکا با پوششهای بیمهای این شرکت برگزار میشوند.
شرکت Hiscox در بریتانیا نیز از پیشگامان بیمه هنرهای زیبا (Fine Art Insurance) به شمار میرود. این شرکت علاوه بر پوشش آثار هنری، خدمات مشاوره برای مجموعهداران خصوصی، گالریها و موزهها ارائه میدهد و سالهاست گزارشهای تحلیلی درباره بازار جهانی هنر منتشر میکند که از منابع معتبر این حوزه محسوب میشوند.
از دیگر بازیگران مهم این صنعت میتوان به Chubb، Allianz Commercial ، AIG و
، Liberty Specialty Markets اشاره کرد؛ شرکتهایی که در پروژههای بزرگ موزهای، نمایشگاههای بینالمللی و جابهجایی آثار هنری با ارزش بسیار بالا نقش دارند. در بسیاری از موارد، ارزش یک محموله هنری آنقدر زیاد است که ریسک آن میان چند شرکت بیمه و بیمه اتکایی تقسیم میشود.
شاید شناختهشدهترین نام در این حوزه، Lloyd's of London باشد؛
نهادی که بیش از سه قرن سابقه در بیمه ریسکهای بزرگ جهان دارد و یکی از مهمترین مراکز بیمه آثار هنری، مجموعههای خصوصی، موزهها و نمایشگاههای بینالمللی به شمار میرود. بسیاری از شاهکارهای هنری که میان موزههای جهان جابهجا میشوند یا در نمایشگاههای بزرگ به نمایش درمیآیند، از طریق سندیکاهای فعال در بازار لویدز تحت پوشش قرار میگیرند. توانایی این بازار در تجمیع سرمایه و تقسیم ریسک میان بیمهگران مختلف، امکان بیمه کردن آثاری با ارزش صدها میلیون دلار را فراهم کرده است؛ ظرفیتی که کمتر نهاد بیمهای در جهان از آن برخوردار است.
ویترین صنعت بیمه در صحنه جهانی هنر :
Lloyd's of London
؛ مهمترین بازار بیمه ریسکهای بزرگ هنری جهان.
AXA XL
؛ یکی از بزرگترین ارائهدهندگان بیمه تخصصی آثار هنری برای موزهها، گالریها و مجموعهداران.
Hiscox
؛ از شناختهشدهترین بیمهگران هنرهای زیبا
Fine Art( Insurance)
، بهویژه برای مجموعههای خصوصی.
Chubb
؛ فعال در بیمه موزهها، گالریها، مجموعههای خصوصی و حملونقل آثار هنری.
AIG
؛ دارای خدمات تخصصی برای آثار هنری، نمایشگاهها و مجموعههای ارزشمند.
Allianz Commercial
؛ فعال در بیمه نمایشگاهها، موزهها و لجستیک آثار هنری در سطح بینالمللی.
یکی از نمونههای موفق، همکاری شرکتهای بیمه با نمایشگاههای بزرگ لوور، تیت مدرن، موزه متروپولیتن و موزه گوگنهایم است. زمانی که این موزهها آثار شاخص را از کشورهای مختلف به امانت میگیرند، میلیاردها دلار دارایی فرهنگی تحت پوشش بیمه قرار میگیرد. اگر چنین زیرساختی وجود نداشت، بسیاری از موزهها حاضر به امانت دادن آثار خود نبودند و بخش مهمی از تبادل فرهنگی جهان متوقف میشد.
خانههای حراج نیز وابستگی عمیقی به این صنعت دارند. در Christie's، Sotheby's و Phillips، آثار از لحظه خروج از مجموعه مالک تا پایان فروش، تحت پوشش بیمههای تخصصی قرار میگیرند.
این پوشش نهتنها امنیت مالی معامله را تضمین میکند، بلکه اعتماد خریداران بینالمللی را نیز افزایش میدهد و به رشد نقدشوندگی بازار کمک میکند.
در سالهای اخیر، خاورمیانه نیز به اهمیت این بخش پی برده است.
توسعه موزههایی مانند موزه لوور ابوظبی، گسترش آرتفرهای بینالمللی در دبی و دوحه، و ورود برندهایی مانند Art Basel Qatar و Frieze Abu Dhabi، نیاز به خدمات بیمه تخصصی را بهشدت افزایش داده است. در بسیاری از این پروژهها، شرکتهای بینالمللی بیمه در کنار بیمهگران منطقهای فعالیت میکنند.
در امارات، شرکتهایی مانند Sukoon Insurance (عمان اینشورنس سابق) و Orient Insurance در همکاری با کارگزاران بینالمللی، پوششهایی برای آثار هنری، نمایشگاهها و مجموعههای خصوصی ارائه میکنند.
همچنین مرکز مالی بینالمللی دبی (DIFC) به یکی از پایگاههای شرکتهای بیمه و بیمه اتکایی فعال در حوزه هنر و داراییهای ارزشمند تبدیل شده است. در قطر نیز با توسعه موزههای ملی و افزایش نمایشگاههای بینالمللی، استفاده از خدمات بیمه تخصصی جهانی به بخشی از زیرساخت فرهنگی این کشور تبدیل شده است.
نکته مهم آن است که بیمه تنها از یک اثر محافظت نمیکند؛ بلکه از گردش اقتصاد هنر محافظت میکند.
وقتی مجموعهداری مطمئن باشد اثر او با امنیت کامل جابهجا میشود، آن را برای نمایش در موزه یا آرتفر در اختیار برگزارکنندگان قرار میدهد.
وقتی موزهای از پوشش بیمه کافی برخوردار باشد، نمایشگاههای بینالمللی بیشتری برگزار میکند. وقتی امنیت سرمایه افزایش یابد، سرمایهگذاران جدید وارد بازار میشوند و در نتیجه، هنرمندان، گالریها، شرکتهای حملونقل، مرمتگران، انبارهای تخصصی و شرکتهای خدماتی نیز از رونق بازار بهرهمند میشوند.
به همین دلیل، اقتصاددانان هنر از بیمه بهعنوان یکی از ارکان اقتصاد خلاق یاد میکنند. این صنعت اگرچه مستقیماً اثر هنری تولید نمیکند، اما بستری را فراهم میسازد که هنر بتواند آزادانه میان کشورها گردش کند، نمایش داده شود، معامله شود و به سرمایهای فرهنگی و اقتصادی تبدیل شود.
تجربه بازارهای پیشرو نشان میدهد که توسعه اقتصاد هنر تنها با ساخت موزه یا برگزاری حراج محقق نمیشود. شکلگیری یک بازار پایدار، نیازمند زنجیرهای کامل از خدمات تخصصی است؛ از بانکداری و لجستیک گرفته تا مرمت، ارزشگذاری، بیمه و مشاوره حقوقی. هر کشوری که این اکوسیستم را کاملتر ایجاد کند، سهم بیشتری از اقتصاد جهانی هنر را به دست خواهد آورد.
در جهان امروز، بیمه آثار هنری دیگر یک خدمت جانبی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی بازار هنر است. همانگونه که بورس بدون نهادهای مالی قدرتمند معنا ندارد، بازار هنر نیز بدون نظام بیمه حرفهای نمیتواند به بازاری جهانی، امن و پایدار تبدیل شود. شاید به همین دلیل باشد که آینده اقتصاد هنر، نه فقط در خلق آثار بزرگ، بلکه در توسعه نهادهایی رقم میخورد که از این میراث فرهنگی حفاظت میکنند و زمینه گردش آزاد سرمایه و فرهنگ را در جهان فراهم میآورند.
