میدان نقش جهان، باغ چهلستون، مسجد جامع و ۲۵ اثر تاریخی اصفهان آسیب دیده جنگ ۴۰ روزه/ ادارات حساس را از کنار بافت تاریخی دور کنیم
میدان نقش جهان، باغ چهلستون، مسجد جامع و ۲۵ اثر تاریخی اصفهان آسیب دیده جنگ ۴۰ روزه/ ادارات حساس را از کنار بافت تاریخی دور کنیم
ایران آرت: دبیر پویش ملی نجات بناها، محوطهها و بافتهای تاریخی ایران در نشست تخصصی میراث فرهنگی اصفهان در دوران «جنگ تحمیلی چهلروزه» با اشاره به وضعیت پیشآمده برای بناهای تاریخی کشور گفت: میزان آسیبهایی که در این دوره به آثار فرهنگی و تاریخی وارد شده، نشاندهنده این است که ماجرا تنها محدود به تخریب زیرساختهای حیاتی نیست، بلکه هویت تاریخی و فرهنگی ایران نیز در معرض هدفگیری قرار گرفته است.
محمدمهدی کلانتری، چهارشنبه ۲۶ فروردین در نشست تخصصی جنگ رمضان با اشاره به برخی مواضع رسمی مطرحشده از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی اظهار کرد: این اظهارنظرها بهروشنی نشان میدهد نگاه آنها به ایران ریشه در نوعی مواجهه تاریخی دارد و حملات اخیر تنها جنبه سیاسی و امنیتی نداشته است. همین مسئله سبب شده تا لایههای عمیقتری از روبهرویی با میراث تاریخی و فرهنگی کشور آشکار شود.
وی افزود: در این شرایط، یک همبستگی کمسابقه میان مردم شکلگرفته که فراتر از اختلافنظرهای سیاسی، بر حفظ ایران و پاسداری از هویت ملی متمرکز است. این همراهی اجتماعی سرمایهای قابلاتکا برای عبور از وضعیت کنونی است که باید همه تلاشها برای تقویت و نگهداشت این همدلی به کار گرفته شود.
دبیر پویش نجات بناهای تاریخی با اشاره بهضرورت مشارکت عمومی در حفاظت از میراث فرهنگی بیان کرد: حفاظت از آثار تاریخی همیشه با تهدیدهایی روبهرو بوده، اما در بزنگاههایی مانند امروز، اهمیت آن چندبرابر میشود و غفلت از آن میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
کلانتری در تشریح جزئیات آسیبها تصریح کرد: در جریان حملات اخیر، ۲۸ اثر تاریخی در استان اصفهان دچار خسارت شدهاند؛ خسارتی که دو اثر ثبتشده جهانی را نیز در بر میگیرد. میدان نقشجهان، یکی از مهمترین بناهای جهانی ایران، در این میان آسیبدیده است و باغ چهلستون که در فهرست باغهای ایرانی ثبت جهانی شده، از ضربات واردشده مصون نمانده است.
وی توضیح داد: مسجد جامع عباسی هم در پی اصابت موشک در محدوده خیابان پاسداران، دچار جداشدگی کاشیها و آسیبهای سازهای شده و در برخی نقاط خطر ریزش جدی وجود دارد. این رخداد در تاریخ ۱۶ اسفند به وقوع پیوست. دو روز بعد، یعنی ۱۸ اسفند، اصابت در نزدیکی استانداری اصفهان موجب آسیبدیدگی بناهای ارزشمند دولتخانه صفوی شد؛ از جمله تالار اشرف، عمارت رکیبخانه(موزه هنرهای تزیینی)، عمارت جبهخانه(موزه هنرهای معاصر)، تالار تیموری و بخشهایی از مجموعه چهلستون. در همین محدوده، عمارت سعدی که قدمتی حدود صدسال دارد نیز از تخریب بینصیب نماند.
دبیر پویش نجات بناهای تاریخی با اشاره به گستره ملی آسیبها گفت: در سطح کشور تاکنون ۱۴۱ اثر تاریخی در پی حملات اخیر آسیبدیدهاند. از جمله این بناها میتوان به کاخ گلستان در تهران و محوطههای تاریخی خرمآباد اشاره کرد. این حجم از تخریبها نشان میدهد هدفگیریها تنها متوجه مراکز نظامی نبوده و مجموعهای از آثار فرهنگی، تاریخی و هویتی نیز عمداً یا بهطور مستقیم تحتتأثیر قرار گرفتهاند.
کلانتری تأکید کرد: در روزهای نخست ممکن بود تصور شود تمرکز حملات صرفاً روی تغییر ساختارهای سیاسی است، اما ادامه روند هدفگیریها که مدارس، بیمارستانها، پلها، صنایع و بخشهای مختلف زیرساختی را هم شامل شد این تصور را کاملاً از میانبرد. فشار بر زندگی روزمره مردم و ضربه به ارکان فرهنگی کشور بخشی از راهبرد این حملات بوده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: آسیب همزمان به زیرساختها و میراث فرهنگی نشاندهنده تلاش برای ضربهزدن به ریشههای تاریخی یک کشور است و این مسئله ضرورت حفاظت، مرمت و حمایت از آثار تاریخی را بیش از هر زمان دیگری برجستهتر میکند.
بازنگری مدیریت بحران در مسیر صیانت از میراث فرهنگی
علیرضا انیسی، رئیس پژوهشکده ابنیه و بافتهای تاریخی نیز اظهار کرد: در ادبیات علمی قرن بیستم و بیستویکم، دو موضوع «میراث فرهنگی و توسعه پایدار» و «مدیریت بحران» همواره مورد توجه بوده و نهادهایی مانند ایکوموس نیز در سالهای اخیر بر اهمیت توجه به میراث فرهنگی در زمان بحرانها و منازعات جهانی تأکید کردهاند.
وی با بیان اینکه ایران نیز با بحرانهایی مانند زلزله و جنگ مواجه بوده که آسیبهای جدی به آثار تاریخی وارد کرده است، افزود: با وجود این تجربهها، موضوع مدیریت بحران در حوزه میراث فرهنگی در دستگاههای متولی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
رئیس پژوهشکده ابنیه و بافتهای تاریخی با اشاره به اینکه هر حادثه میتواند فرصتی برای آموختن از اشتباهات گذشته باشد، بیان کرد: باید از بحرانها برای ارتقای وضعیت حفاظت از آثار تاریخی استفاده کنیم. نیروی انسانی متخصص از ارکان مهم مدیریت بحران در حوزه میراث فرهنگی است و با توانمندیهای موجود در استان اصفهان، ابتکار عمل و نوآوری در مرمت برای تبدیل نقاط ضعف و قوت از ضرورتهاست.
انیسی در ادامه به مشکلات اعتباری این حوزه اشاره کرد و گفت: از ۱۳۷۹ که وارد مجموعه میراث فرهنگی شدهام، هیچگاه اعتبارات مالی پاسخگوی نیازهای واقعی این حوزه نبوده و منابع موجود بیشتر صرف امور حداقلی و روزمره شده است.
وی خسارتهای وارده به آثار تاریخی را به سه سطح سطحی، میانه و شدید تقسیم کرد و افزود: در جنگ اخیر برخی آثار بهصورت مستقیم هدف قرار گرفتند؛ بهعنوان نمونه، ساختمان ثبتشده مجلس سنای سابق در تهران مورد حمله قرار گرفت و سقف آن فروریخت.
رئیس پژوهشکده ابنیه و بافتهای تاریخی تأکید کرد: احتمال آسیبدیدن بناهای شاخصی مانند مسجد شیخ لطفالله در صورت تشدید درگیریها، نسبت به تهدیدات متوجه میراث فرهنگی است و نباید این تهدیدها را نادیده گرفت.
انیسی با بیان اینکه میراث فرهنگی متعلق به همه مردم است، خاطرنشان کرد: همه افراد جامعه از دانشجویان و کارمندان تا کسبه و فعالان حوزه میراث باید از اتفاقات اخیر درس بگیرند و برای تقویت مرمت و حفاظت از آثار تاریخی تلاش کنند.
وی از نبود آمادگی کافی و اولویتبندی مناسب در مدیریت بحران میراث فرهنگی انتقاد کرد و گفت: باید با نگاه بلندمدت به حفاظت از بناهای تاریخی توجه کرد؛ برای مثال این پرسش مطرح است که آیا امکان جابهجایی برخی ساختمانهای حساس در مجاورت بناهای تاریخی مهم، مانند استانداری در کنار کاخ چهلستون یا ساختمان قوه قضائیه در جوار کاخ گلستان وجود دارد یا خیر.
رئیس پژوهشکده ابنیه و بافتهای تاریخی با تأکید بر لزوم تقویت اقدامات حفاظتی در شرایط موجود افزود: اگر جابهجایی این مراکز ممکن نباشد، باید حفاظت اصولی از بناهای تاریخی را جدیتر دنبال کنیم. حفظ اصالت و یکپارچگی آثار تاریخی در فرایند مرمت پس از جنگ وظیفه ما است مرمت، نوسازی و حتی آثار باقیمانده از جنگ نیز گاهی باید بهعنوان یادمان حفظ شوند تا برای آینده درسآموز باشند.
منصور شیشهفروش، مدی کل مدیریت بحران استانداری اصفهان نیز اظهار کرد: شهرداری اصفهان با راهاندازی سامانه ۱۳۷ و تأمین مکانهای اسکان اضطراری، بهسرعت وارد عمل شده و بیش از ۲۰۰ نفر از شهروندان آسیبدیده در این مراکز اسکان یافتهاند. این اقدامات باهدف بازگرداندن آرامش به شهروندان و جلوگیری از بحرانهای اجتماعی صورتگرفته است.
وی افزود: تعداد ۱۴۹ مدرسه در استان اصفهان دچار آسیب شده و نیاز به بازسازی فوری دارند. تیمهای ارزیابی بهسرعت در حال بررسی وضعیت این مدارسند تا روند آموزش دانشآموزان با هیچ وقفهای روبهرو نشود. ادارات و شرکتهای دولتی در برخی مناطق استان نیز دچار آسیب شدهاند. جبران این خسارات که بر رونق اقتصادی استان تأثیر گذاشته، در دستور کار قرار دارد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان بیان کرد: برخی از آثار تاریخی مهم استان از جمله میدان نقشجهان، مسجد جامع اصفهان و دیگر ابنیه تاریخی دچار آسیبهای جدی شدهاند. این حوادث نهتنها به ارزشهای فرهنگی و تاریخی استان، بلکه به هویت ملی کشور نیز لطمه وارد کرده است. با توجه به اهمیت جهانی این آثار، حفاظت و بازسازی آنها یک اولویت ملی است و نیازمند تأمین اعتبارات ویژه از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است.
شیشهفروش تأکید کرد: شرکتهای بیمهای مانند بیمه ایران، البرز، آسیا و معلم موظف به پوشش بیمهای خسارتهای وارده به خانهها، مدارس، ادارات و سایر اماکن شدهاند. این شرکتها مسئولیت پوشش بیمهای خسارتهای ناشی از حوادث را علاوه بر بیمه آتشسوزی و بیمه عمر بر عهده دارند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط بحرانی ایجاد شده، نیاز به کمک سازمانهای بینالمللی و نهادهای دولتی برای بازسازی استان، حفاظت از ابنیه تاریخی و بهبود شرایط زندگی مردم آسیبدیده بیش از پیش احساس میشود.
