عمر النجدی و زنانگی تمدن در کلکسیون رها گالری

نقاشی "بانوی فرعون" عمر النجدی، پلی است میان اسطوره فرعونی، واقعیت معاصر و دغدغه‌های جهانی انسان؛ کنایه جذاب استاد نقاش، انتخاب اسم «بانوی فرعون» به‌جای خود فرعون برای این تابلوست که نگاهی انتقادی به روایت‌های مردسالارانه تاریخ رسمی ست و نقش بنیادین زن را در تداوم تمدن و هویت برجسته می‌کند.

ایران آرت:  کلکسیون رها گالری بیش از دو دهه است با تمرکز بر ارتقای هنر منطقه فعالیت فرهنگی مستمر دارد و شاهکارهای مدرنیستی و معاصر متنوعی از هنرمندان ایرانی و عرب را نگاهداری می کند.

یکی از این آثار نقاشی «La Pharaonne» بانوی فرعون اثر عمر النجدی [ ۱۹۳۱_۲۰۱۹] هنرمند شناخته شده مصری است؛ اثری در ابعاد خیره کننده ۲۹۵×۱۸۵ سانتی‌متر که در سال ۱۹۹۵ با تکنیک رنگ روغن روی بوم خلق شده و در سال ۲۰۱۵ در حراج کریستیز به فروش رسیده است.

این اثر نه‌ تنها نماینده زبان بصری منحصربه‌فرد النجدی، بلکه بازتابی عمیق از نسبت انسان، تاریخ و حافظه جمعی در هنر مدرن مصر و خاورمیانه به‌شمار می‌رود.

در نگاه نخست، ترکیب‌بندی اثر با ساختاری عمودی و ریتم‌مند شکل می‌گیرد؛ ستون‌هایی ایستاده که یادآور پیکره‌های انسانی، صف‌های آیینی یا نشانه‌هایی از حضور جمعی‌اند. این فرم‌های عمودی، در کنار سطوح افقی شکسته و لایه‌های متراکم رنگ، فضایی می‌سازند که میان ایستایی و حرکت در نوسان است.

النجدی از بازنمایی مستقیم چهره یا بدن پرهیز می‌کند و پیکره‌ها را به نشانه‌هایی انسانی تقلیل می‌دهد؛ حضوری محو و بی‌چهره که بیش از آن‌که فردی باشند، حامل تجربه‌ای جمعی‌اند.

رنگ‌پردازی اثر بر پایه طیف‌های سرد آبی، فیروزه‌ای و خاکستری است که با لکه‌هایی از قهوه‌ای، اخرایی و سفید شکسته می‌شود. این پالت رنگی، حسی از قدمت دیرین، اندوه تاریخی و گذر زمان را منتقل می‌کند.

رنگ در این نقاشی نه عنصر تزئینی، بلکه حامل معناست؛ هر لایه رنگ همچون لایه‌ای از حافظه، تجربه و تاریخ بر سطح بوم نشسته است.

بافت‌های خشن، خراش‌ها، پاک‌شدگی‌ها و برجستگی‌ها، نقاشی را به میدانی فیزیکی بدل می‌کنند که در آن، زمان و حرکت دست هنرمند ثبت شده است.

اما نام و عنوان اثر "بانوی فرعون"، لایه‌ای تعیین‌کننده به خوانش نقاشی می‌افزاید و معنا را از سطح انتزاع صرف فراتر می‌برد.

با این عنوان، اثر به‌طور مستقیم با میراث تمدنی مصر باستان و مفهوم زن به‌مثابه حامل قدرت، تاریخ و تداوم پیوند می‌خورد. «بانوی فرعون» نه یک پیکره منفرد، بلکه استعاره‌ای از مصر است؛ سرزمینی که همچون مادری تاریخی، قرن‌ها حافظ حافظه، اقتدار و هویت تمدنی بوده است.

فرم‌های ایستاده و آیینی در بوم، در این خوانش، یادآور قامت‌های ثابت مجسمه‌ها و نقش‌برجسته‌های فرعونی‌اند؛ بدن‌هایی که زمان در آن‌ها متوقف شده، اما معنا همچنان جاری است.

بافت‌هایی که آگانه فرسوده نقش شده و لایه‌گذاری متراکم رنگ، با این عنوان هم‌راستا می‌شوند و به‌مثابه استعاره‌ای از دیوارهای معابد، سنگ‌نوشته‌ها و آثار باستانی مصر خوانده می‌شوند؛ آثاری که در طول زمان فرسوده شده‌اند، اما هنوز حامل قدرت و حافظه‌اند.

انتخاب آگاهانه «بانوی فرعون» به‌جای خود فرعون، نگاهی انتقادی به روایت‌های مردسالارانه تاریخ رسمی نیز دارد و نقش پنهان اما بنیادین زن را در تداوم تمدن و هویت برجسته می‌کند.

این خوانش، با جایگاه تاریخی عمر النجدی هم‌خوان است. او از چهره‌های محوری هنر مدرن مصر به‌شمار می‌رود؛ هنرمندی که با عبور از رئالیسم اجتماعی و حرکت به‌سوی زبانی انتزاعی، نشانه‌محور و بافت‌محور، نقاشی مصر را وارد گفت‌وگویی جهانی کرد.

آثار النجدی همواره در مرز میان انسان، تاریخ و ساختارهای اجتماعی حرکت می‌کنند و به‌جای روایت مستقیم، تجربه‌ای شاعرانه و فلسفی از وضعیت انسان معاصر ارائه می‌دهند.

در بازار هنر، نام عمر النجدی جایگاهی تثبیت‌شده دارد. آثار او طی دو دهه اخیر به‌طور مستمر در حراج‌های بین‌المللی، به‌ویژه کریستیز، عرضه شده‌اند و نقاشی‌های بزرگ‌مقیاس دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ بیشترین توجه مجموعه‌داران را به خود جلب کرده‌اند و کیفیتی موزه‌ای دارند.

نقاشی «La Pharaonne» عمر ال نجدی مصری که در کلکسیون رها گالری نگهداری می شود را می‌توان اثری چندلایه و تأمل‌برانگیز دانست؛ نقاشی‌ای که در آن، انتزاع به زبان تاریخ بدل می‌شود و پیکره انسانی به نشانه‌ای از حافظه جمعی.

این اثر، پلی است میان اسطوره فرعونی، واقعیت معاصر و دغدغه‌های جهانی انسان؛ پلی که جایگاه عمر النجدی را به‌عنوان یکی از چهره‌های کلیدی هنر مدرن مصر و خاورمیانه تثبیت می‌کند.

این اثر به کلکسیون رها گالری خاورمیانه تعلق دارد.