عشاق صادق تبریزی در کلکسیون گالری نوین بانک اقتصاد نوین

این اثر روایتی است از تداوم فرهنگ ایرانی؛ صادق تبریزی در این بوم، کلمات را به رنگ، تاریخ را به بافت، خوشنویسی را به تصویر و عشق را به زبان مشترک هنر تبدیل کرده است.

ایران آرت :  بانک اقتصاد نوین، نخستین بانک خصوصی ایران، از بدو تاسیس، حضوری پررنگ در هنر ایران داشته و با گردآوری گنجینه ای فاخر و تاسیس گالری نوین، چهره ای پیشگام در نمایش زیست بوم هنر ایران ارائه داده است.

یکی از آثار گنجینه بانک اقتصاد نوین، اثر درخشانی از استاد زنده یاد صادق تبریزی ست؛ این اثر از سری معروف "عشاق" در دهه ۱۳۸۰ در ابعاد ۵۰×۴۰ سانتی متر با تکنیک خاص نقاشی روی ورق کتاب های خطی ، کلاژ و رنگ روغن روی بوم خلق شده است.

صادق تبریزی [ ۱۳۱۷ - ۱۳۹۶ ] از پیشگامان مکتب سقاخانه است که ردپایی موثر در نو اندیشی در سنت نقاشی ایران دارد؛ در هنر ایران، کمتر هنرمندی را می‌توان یافت که همانند زنده یاد تبریزی توانسته باشد میان میراث هزارساله فرهنگ ایرانی و زبان هنر مدرن پلی چنین استوار بنا کند. 

او از طلایه داران جریانی بود که در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی، هنر معاصر ایران را از تقلید صرف مدرنیسم غربی به سوی کشف دوباره هویت بصری ایرانی هدایت کرد. اما در آثار متأخر او، این جست‌وجوی هویت، به بیانی شاعرانه‌تر، آرام‌تر و عمیق‌تر تبدیل می‌شود.

همین اثر که در گنجینه گالری نوین بانک اقتصاد نوین نگهداری می شود، نمونه‌ای درخشان از همین دوره پختگی است؛ جایی که نقاش نه‌تنها تصویر می‌آفریند، بلکه تاریخ، ادبیات، خوشنویسی، عشق و حافظه فرهنگی ایران را در یک قاب به گفت‌وگو می‌نشاند.

_صفحه‌ای از تاریخ، بستری برای نقاشی

نخستین ویژگی چشمگیر این اثر، استفاده از ورق کتاب‌های خطی به عنوان بخشی از ساختار نقاشی است. در اینجا، نسخه خطی صرفاً یک پس‌زمینه تزئینی نیست؛ بلکه به عنصری زنده و معناپرداز تبدیل شده است. متن‌های کهن، با سطرهای فشرده و ریتم منظم خود، همچون لایه‌ای از حافظه تاریخی در سراسر اثر جریان دارند و تصویری می‌آفرینند که گویی از دل تاریخ سر برآورده است.

این انتخاب، بوم را به بستری برای پیوند گذشته و حال بدل می‌کند؛ جایی که کلمات، پیش از آنکه خوانده شوند، دیده می‌شوند و نقش بافت، ریتم و موسیقی بصری را بر عهده می‌گیرند.

_ عشق؛ محور خاموش روایت

در مرکز ترکیب‌بندی، دو پیکره در آغوش یکدیگر آرام گرفته‌اند. هیچ روایت مستقیمی وجود ندارد و هنرمند نامی بر این دو نمی‌گذارد. همین ابهام، دامنه تفسیر را گسترش می‌دهد. آیا این تصویر یادآور لیلی و مجنون است؟ خسرو و شیرین؟ یا نمادی از وصال انسان با معشوق ازلی؟

صادق تبریزی پاسخ روشنی نمی‌دهد و همین سکوت، اثر را به متنی گشوده برای خوانش‌های گوناگون تبدیل می‌کند.

_ نگارگری در لباسی معاصر

چهره‌های بادامی، ابروهای کشیده، بینی‌های ظریف، دهان‌های کوچک و اندام‌هایی که از قواعد طبیعی آناتومی فاصله گرفته‌اند، همگی ریشه در سنت نگارگری ایرانی دارند. اما هنرمند هرگز در بازآفرینی گذشته متوقف نمی‌شود. او این عناصر را در ساختاری مدرن قرار می‌دهد و از دل آن، زبانی شخصی و امروزی می‌سازد.

در آثار تبریزی، سنت موضوعی برای نوستالژی نیست؛ ماده خامی است برای خلق جهانی تازه.

_ ترکیب‌بندی؛ تعادل در اوج صمیمیت

دو فیگور در ساختاری مثلثی جای گرفته‌اند؛ یکی از پایدارترین الگوهای ترکیب‌بندی در تاریخ هنر. تمام خطوط عمودی و منحنی‌های موجود در زمینه، نگاه مخاطب را به سوی این نقطه مرکزی هدایت می‌کنند.

هیچ عنصر زائدی در اثر دیده نمی‌شود. همه چیز در خدمت نمایش پیوند عاطفی دو شخصیت است؛ پیوندی که آرامش، امنیت و همدلی را به مخاطب منتقل می‌کند.

_ خوشنویسی؛ از کلام تا تصویر

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای صادق تبریزی که در این اثر که در کلکسیون گالری نوین بانک اقتصاد نوین نگهداری می شود نیز مشهود است ، تبدیل خوشنویسی به عنصری تصویری است. در این اثر، خط نه برای خوانده شدن، بلکه برای دیده شدن به کار گرفته شده است. سطرهای ممتد و ریتمیک، سطح بوم را به فضایی سیال بدل کرده‌اند و نوعی حرکت درونی ایجاد می‌کنند؛ حرکتی که در تضاد با سکون عاشقانه پیکره‌ها، به اثر زندگی و پویایی می‌بخشد.

در اینجا، خوشنویسی دیگر تنها حامل معنا نیست؛ خودِ تصویر است.

_ رنگ‌هایی که از دل تاریخ آمده‌اند

پالت رنگی اثر محدود اما کاملاً حساب‌شده است. طیف‌های گرم اخرایی، طلایی، قهوه‌ای، نارنجی و سبز زیتونی، فضای نسخه‌های خطی، دیوارهای کهن، سفالینه‌های تاریخی و معماری ایرانی را به یاد می‌آورند.

نور نیز همچون نگارگری سنتی، از منبعی بیرونی نمی‌تابد؛ بلکه از درون رنگ‌ها و سطوح اثر می‌جوشد. همین ویژگی، فضایی روحانی و فراواقعی خلق می‌کند که با مضمون عاشقانه اثر همخوان است.

_ بافت؛ گفت‌وگوی زمان‌ها

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های این نقاشی، کیفیت بافت آن است. لایه‌های کاغذ کهنه، خطوط خوشنویسی و رنگ روغن، در کنار یکدیگر ساختاری چندلایه پدید آورده‌اند. این هم‌نشینی، نه‌تنها غنای بصری اثر را افزایش می‌دهد، بلکه مخاطب را با تجربه‌ای مواجه می‌کند که در آن زمان، ماده و تصویر به شکلی ارگانیک در هم تنیده شده‌اند.

_ میراث مکتب سقاخانه

این اثر را می‌توان ادامه‌ای بالغ بر آرمان‌های مکتب سقاخانه دانست؛ جریانی که با بهره‌گیری از خوشنویسی، نشانه‌های مذهبی، فرهنگ عامه و سنت‌های بصری ایران، راهی تازه برای هنر مدرن گشود. با این حال، صادق تبریزی در این دوره از فعالیت خود، از بیان نمادین و آیینی فاصله گرفته و به جهانی شاعرانه‌تر و انسانی‌تر رسیده است؛ جهانی که در آن عشق، خاطره و فرهنگ، سه ضلع اصلی روایت را تشکیل می‌دهند.

_ فراتر از یک نقاشی

این اثر تنها تصویری از دو عاشق نیست؛ روایتی است از تداوم فرهنگ ایرانی. صادق تبریزی در این بوم، کلمات را به رنگ، تاریخ را به بافت، خوشنویسی را به تصویر و عشق را به زبان مشترک هنر تبدیل کرده است. نتیجه، اثری است که مخاطب را هم‌زمان به تماشای یک نقاشی، خواندن یک نسخه خطی و تجربه یک شعر عاشقانه دعوت می‌کند.

در جهانی که هنر معاصر اغلب به سوی گسست از گذشته حرکت می‌کند، صادق تبریزی نشان می‌دهد که نوآوری، نه در فراموش کردن ریشه‌ها، بلکه در بازآفرینی خلاقانه آن‌ها معنا می‌یابد. این اثر، سندی است بر همین اندیشه؛ اندیشه‌ای که تاریخ، زیبایی و هویت را در آغوش یکدیگر جای می‌دهد.

_گالری نوین بانک اقتصاد نوین

بانک اقتصاد نوین  www.enbank.ir  نخستین بانک خصوصی ایران، از همان سال‌های آغازین فعالیت خود در مرداد ۱۳۸۰، نگاهی فراتر از مناسبات متعارف اقتصادی به مفهوم توسعه داشت؛ نگاهی که فرهنگ و هنر را نه حوزه‌ای حاشیه‌ای، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از سرمایه اجتماعی و فرهنگی کشور می‌دانست.

در بیش از دو دهه گذشته، این بانک با گردآوری مجموعه‌ای ارزشمند از آثار هنری برجسته ایران، گنجینه‌ای متشکل از بیش از یکصد اثر از هنرمندان نامدار و جریان‌ساز هنر مدرن و معاصر را شکل داده است؛ گنجینه‌ای که تنها یک مجموعه سازمانی نیست، بلکه روایتی تصویری از بخشی از تاریخ هنر ایران در سال‌های اخیر به شمار می‌رود.

تأسیس گالری نوین و برگزاری نمایشگاه‌های ادواری از آثار این مجموعه نیز نشان داد که بانک اقتصاد نوین هنر را صرفاً برای نگهداری در مخازن و فضاهای اداری گردآوری نکرده است، بلکه کوشیده است امکان دیده‌شدن و گفت‌وگو پیرامون این آثار را برای مخاطبان و جامعه هنری فراهم آورد. در دورانی که بسیاری از آثار شاخص هنر معاصر ایران در مجموعه‌های خصوصی دور از دسترس عموم نگهداری می‌شوند، نمایش عمومی این آثار به معنای مشارکت در گردش فرهنگی و تقویت ارتباط جامعه با میراث هنری معاصر است.

امروزه در جهان، نهادهای مالی بزرگ تنها با شاخص‌های اقتصادی سنجیده نمی‌شوند. نقش آنان در ارتقای کیفیت زندگی، توسعه فرهنگی و حمایت از خلاقیت نیز بخشی از اعتبار و جایگاه اجتماعی آنها را شکل می‌دهد. تجربه بسیاری از بانک‌ها و مؤسسات مالی معتبر جهان نشان می‌دهد که هنر می‌تواند پلی میان اقتصاد، فرهنگ و جامعه باشد؛ پلی که از رهگذر آن، سرمایه مالی به سرمایه فرهنگی و سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود.

اکنون و در آستانه مرداد ۱۴۰۵، همزمان با فرارسیدن بیست‌وپنجمین سال تأسیس بانک اقتصاد نوین، این نهاد اقتصادی موفق در نقطه‌ای مهم از تاریخ خود ایستاده است؛ نقطه‌ای که می‌تواند آغازگر فصلی تازه در نسبت میان اقتصاد و فرهنگ باشد.

 مدیران بانک اقتصاد نوین در تدارک ارائه تعریفی نوین از حضور یک نهاد مالی در عرصه هنر هستند؛ تعریفی که از مرز مجموعه‌داری و نمایش آثار فراتر رفته و بر حمایت مؤثر از زیست‌بوم هنر ایران، تقویت اقتصاد خلاق، گسترش دسترسی عمومی به هنر و ایجاد بسترهای تازه برای تعامل میان هنرمندان، مخاطبان و بخش خصوصی استوار خواهد بود.

در شرایطی که جوامع امروز بیش از هر زمان دیگری به سرمایه‌های فرهنگی برای تقویت امید اجتماعی، گفت‌وگوی جمعی و بازآفرینی هویت نیاز دارند، ورود فعال و هدفمند نهادهای اقتصادی به حوزه هنر می‌تواند نقشی فراتر از حمایت مالی ایفا کند. چنین حضوری در واقع سرمایه‌گذاری بر آینده فرهنگی جامعه است؛ آینده‌ای که در آن توسعه اقتصادی و توسعه فرهنگی در امتداد یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

ربع قرن فعالیت بانک اقتصاد نوین، فرصت مناسبی ست تا این بانک بار دیگر نقش پیشگام خود را به نمایش بگذارد؛ این بار نه فقط در عرصه بانکداری خصوصی، بلکه در شکل‌دهی به الگویی تازه از مشارکت نهادهای اقتصادی در حیات فرهنگی و هنری ایران.