مریم دلاور: کودکانی که فرصت انتخاب ندارند، چگونه بزرگسالانی مستقل می‌شوند؟ / پرورش انسان مستقل از مدرسه آغاز می‌شود
مریم دلاور: کودکانی که فرصت انتخاب ندارند، چگونه بزرگسالانی مستقل می‌شوند؟ / پرورش انسان مستقل از مدرسه آغاز می‌شود
ایران‌آرت: دکتر مریم دلاور، بنیانگذار و مدیر مدرسه بین‌المللی نیکو، با تأکید بر ضرورت پرورش استقلال فکری و قدرت تصمیم‌گیری در کودکان گفت: یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های نظام آموزشی، تربیت دانش‌آموزانی نیست که صرفاً پاسخ‌های درست را بدانند، بلکه پرورش انسان‌هایی است که بتوانند فکر کنند، انتخاب کنند و مسئولیت تصمیم‌های خود را بپذیرند.
خانم مریم دلاور، با اشاره به اینکه استقلال در بزرگسالی، محصول تجربه‌های تربیتی دوران کودکی است، افزود: نمی‌توان از کودکی انتظار داشت در آینده فردی مستقل، مسئولیت‌پذیر و تصمیم‌گیرنده باشد، در حالی که در سال‌های شکل‌گیری شخصیت او، همواره دیگران به جای او تصمیم گرفته‌اند و فرصت تجربه انتخاب را از او گرفته‌اند.
تفاوت میان تربیت کردن و کنترل کردن
بنیانگذار و مدیر مدرسه بین‌المللی نیکو با بیان اینکه گاهی مرز میان مراقبت از کودک و کنترل زندگی او چندان آشکار نیست، خاطرنشان کرد: بزرگسالان اغلب با نیت حمایت از کودکان، مسیر انتخاب را برای آن‌ها محدود می‌کنند. در چنین شرایطی، کودک به‌تدریج می‌آموزد به‌جای اعتماد به توانایی‌های خود، منتظر تأیید و تصمیم دیگران بماند.
مریم دلاور تأکید کرد: تربیت به معنای حذف دشواری‌ها از مسیر زندگی کودک نیست؛ بلکه فراهم کردن فضایی امن برای تجربه کردن، آزمودن، اشتباه کردن و آموختن از پیامدهای انتخاب‌هاست. اگر همواره همه موانع را از مقابل کودک برداریم، فرصت پرورش توانایی مواجهه با مسائل زندگی را نیز از او گرفته‌ایم.
_ نمونه کلاس بندی اول سال و یک الگوی جهانی که هر سال تکرار می شود!
دکتر مریم دلاور با اشاره به برخی مداخلات والدین در فرایندهای روزمره مدرسه گفت: یکی از جلوه‌های پنهان محدود کردن استقلال کودکان، دخالت‌های مداوم بزرگسالان در موقعیت‌هایی است که دانش‌آموز باید فرصت تجربه، سازگاری و حل مسئله را داشته باشد. برای مثال، اصرار برخی والدین بر تغییر کلاس فرزندشان در ابتدای سال تحصیلی، به دلایلی مانند حضور دوستان مورد علاقه، قرار گرفتن در کنار دانش‌آموزان خاص یا حتی برداشت‌های شخصی از ترکیب کلاس، می‌تواند فرصت سازگاری با محیط و ایجاد روابط اجتماعی تازه را از کودک بگیرد. این مداخلات گاهی به روابط دوستانه دانش‌آموزان نیز کشیده می‌شود؛ از تعیین اینکه فرزندشان با چه کسی دوست باشد تا دخالت در اختلاف‌های معمول میان هم‌کلاسی‌ها، انتخاب هم‌گروهی برای فعالیت‌های درسی، نحوه مشارکت در بازی‌های جمعی و حتی حل کوچک‌ترین سوءتفاهم‌ها.
این چهره شناخته شده آموزش و پرورش ایران خاطرنشان کرد: حمایت والدین زمانی سازنده است که به کودک کمک کند خودش موقعیت را درک کند و برای حل آن راهی بیابد، نه اینکه بزرگسالان به‌جای او وارد عمل شوند و همه مناسبات اجتماعی‌اش را مدیریت کنند. مدرسه نیز باید در کنار خانواده‌ها، فضایی فراهم کند که کودکان به‌تدریج مهارت گفت‌وگو، سازگاری، حل تعارض و انتخاب روابط اجتماعی را بیاموزند.
_ حق انتخاب؛ یکی از پایه‌های رشد شخصیت
دکتر مریم دلاور مدیر مدرسه بین المللی نیکو در تهران با اشاره به اهمیت حق انتخاب در فرایند رشد کودک گفت: انتخاب کردن مهارتی است که باید آموخته شود و نمی‌توان انتظار داشت فردی بدون تجربه تصمیم‌گیری در دوران کودکی، ناگهان در بزرگسالی از قدرت تشخیص، استقلال رأی و مسئولیت‌پذیری برخوردار باشد.
به گفته مریم دلاور، حق انتخاب باید متناسب با سن، توانایی شناختی و مرحله رشد کودک تعریف شود. انتخاب میان فعالیت‌های آموزشی، تصمیم‌گیری درباره شیوه انجام یک تکلیف یا مشارکت در تعیین بخشی از برنامه‌های روزانه، نمونه‌هایی از فرصت‌هایی هستند که می‌توانند به تقویت این مهارت کمک کنند.
او افزود: مهم این است که کودک احساس کند نظر و انتخاب او اهمیت دارد و در عین حال بیاموزد هر انتخابی با مسئولیت و پیامدهایی همراه است.
_ مدرسه؛ محیط تمرین استقلال و مسئولیت‌پذیری
بنیانگذار مدرسه بین‌المللی نیکو با تأکید بر نقش محیط آموزشی در شکل‌گیری شخصیت دانش‌آموزان خاطرنشان کرد: مدرسه نباید صرفاً فضایی برای انتقال اطلاعات و سنجش میزان یادگیری باشد؛ بلکه باید محیطی فراهم کند که دانش‌آموز در آن فرصت تجربه استقلال، مشارکت، گفت‌وگو و تصمیم‌گیری داشته باشد.
مریم دلاور اظهار کرد: در یک محیط آموزشی پویا، دانش‌آموز باید بتواند پرسش مطرح کند، درباره مسائل دیدگاه خود را بیان کند، در فعالیت‌های جمعی مشارکت داشته باشد و حتی در مواجهه با یک مسئله، راه‌حل پیشنهادی خود را ارائه دهد. چنین تجربه‌هایی به او می‌آموزند که صرفاً دریافت‌کننده دستورالعمل‌ها نیست، بلکه می‌تواند در ساختن مسیر یادگیری خود نقش داشته باشد.
_ آیا کودکان همیشه باید انتخاب درست داشته باشند؟
دکتر مریم دلاور با اشاره به یکی از چالش‌های تربیت استقلال در کودکان گفت: گاهی بزرگسالان تنها زمانی به کودک اجازه انتخاب می‌دهند که مطمئن باشند تصمیم او همان تصمیمی است که خودشان می‌پسندند. در واقع، این نوع انتخاب بیشتر شبیه تأیید گرفتن است تا تمرین استقلال.
او افزود: اگر قرار باشد کودک فقط میان گزینه‌هایی انتخاب کند که نتیجه آن‌ها از پیش تعیین شده و هیچ امکان تجربه متفاوتی وجود نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت مهارت تصمیم‌گیری در او شکل بگیرد. البته این موضوع به معنای واگذاری تمام مسئولیت‌ها به کودک نیست؛ بلکه باید میان آزادی متناسب با سن و نظارت مسئولانه بزرگسالان تعادل برقرار شود.
_ اشتباه کردن؛ بخشی از مسیر یادگیری
مدیر مدرسه بین‌المللی نیکو با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه خانواده‌ها و مدارس به اشتباهات کودکان گفت: اشتباه کردن بخشی طبیعی از فرایند یادگیری است. اگر کودک از هر اشتباهی بترسد یا احساس کند با هر انتخاب ناموفق مورد سرزنش قرار می‌گیرد، به‌تدریج از تجربه کردن و پذیرفتن مسئولیت تصمیم‌هایش فاصله می‌گیرد.
مریم دلاور خاطرنشان کرد: وظیفه بزرگسالان این نیست که همه تصمیم‌های کودک را به جای او اصلاح کنند، بلکه باید به او کمک کنند پیامدهای انتخاب خود را بشناسد، درباره آن تأمل کند و برای تجربه بعدی تصمیم آگاهانه‌تری بگیرد.
_ تربیت نسلی که منتظر دستور نمی‌ماند
بنیانگذار و مدیر مدرسه بین‌المللی نیکو در ادامه با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی آموزش گفت: جهان امروز به انسان‌هایی نیاز دارد که بتوانند در موقعیت‌های پیچیده فکر کنند، مسئله‌ها را تشخیص دهند، راه‌حل‌های تازه پیدا کنند و در برابر تصمیم‌های خود پاسخگو باشند. چنین توانایی‌هایی صرفاً از طریق آموزش نظری و حفظ کردن مطالب شکل نمی‌گیرند، بلکه نیازمند تجربه مستمر در محیط خانواده و مدرسه هستند.
مریم دلاور افزود: اگر می‌خواهیم دانش‌آموزانی خلاق، مستقل و مسئولیت‌پذیر داشته باشیم، باید از سال‌های نخست آموزش به آن‌ها فرصت مشارکت واقعی بدهیم. استقلال، ویژگی‌ای نیست که بتوان آن را در پایان دوران تحصیل به فرد اضافه کرد؛ استقلال باید در تمام مراحل رشد تمرین شود.
_ آینده متعلق به انسان‌های صاحب انتخاب است
مریم دلاور تأکید کرد: هدف نهایی آموزش نباید تربیت کودکانی باشد که همیشه منتظر پاسخ، دستور یا تأیید دیگران هستند. مدرسه باید به دانش‌آموز کمک کند تا به توانایی‌های خود اعتماد کند، قدرت تحلیل داشته باشد، انتخاب‌هایش را ارزیابی کند و مسئولیت زندگی خود را به‌تدریج بپذیرد.
به باور بنیانگذار و مدیر مدرسه بین‌المللی نیکو، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای آموزش زمانی محقق می‌شود که دانش‌آموز پس از ترک مدرسه، تنها مجموعه‌ای از اطلاعات را با خود نبرد، بلکه توانایی اندیشیدن، انتخاب کردن و ساختن مسیر مستقل زندگی را نیز کسب کرده باشد. زیرا انسان مستقل، پیش از آنکه در بزرگسالی ساخته شود، در کودکی فرصت مستقل بودن را تجربه کرده است.
_مریم دلاور و کنش گری مدرسه بین‌المللی نیکو در اندیشه محور شدن محیط آموزشی
مریم دلاور، بنیانگذار و مدیر مدرسه بین‌المللی نیکو، در پایان با اشاره به رویکرد تربیتی این مدرسه گفت: در مدرسه بین‌المللی نیکو تلاش می‌کنیم استقلال دانش‌آموزان را نه در قالب یک شعار، بلکه به‌عنوان بخشی از تجربه روزمره آموزشی و تربیتی آن‌ها محقق کنیم. به همین دلیل، به جای تصمیم‌گیری دائمی به جای دانش‌آموزان، فرصت انتخاب، مشارکت، تجربه را برای آن‌ها فراهم می‌کنیم. در عین حال، با خانواده‌ها نیز گفت‌وگو می‌کنیم تا مرز میان حمایت و مداخله را بهتر بشناسند و به فرزندانشان اجازه دهند روابط اجتماعی خود را شکل دهند، اختلاف‌هایشان را مدیریت کنند و مسئولیت تصمیم‌های متناسب با سن خود را بپذیرند. باور ما در مدرسه نیکو این است که وظیفه مدرسه تنها آموزش دانستن نیست؛ بلکه باید به کودکان کمک کند تا توانایی مستقل اندیشیدن و مستقل زیستن را در خود پرورش دهند.
